Với một bộ phận lớn gen Z đã và đang bước vào môi trường làm việc chuyên nghiệp, họ không chỉ phải thích nghi với nhịp sống nhanh và áp lực cao, mà còn đối mặt với những định kiến về tuổi trẻ, kinh nghiệm và giá trị bản thân. Tất cả điều đó dễ khiến họ cảm thấy mệt mỏi, hoài nghi và dần đánh mất chính mình.
Theo nghiên cứu của Roberta Katz – nhà nhân học văn hóa và học giả nghiên cứu cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Tiên tiến về Khoa học Hành vi (CASBS) của Đại học Stanford, mặc dù Gen Z được đánh giá là những người có cá tính mạnh, tinh thần hợp tác và tính xã hội cao, nhưng họ lại thường có những lầm tưởng về hạnh phúc mà đến cả chính bản thân họ chưa hẳn đã nhận ra. Đó là những yếu tố họ tin rằng sẽ mang lại cảm giác thỏa mãn lâu dài, nhưng thực tế lại khiến họ càng cảm thấy thêm phần trống vắng và cô đơn.
Hạnh phúc có thể “mua” được bằng tiền
Sự phát triển của mạng xã hội có thể đã khiến việc xây dựng hình ảnh cá nhân trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của một bộ phận người trẻ. Mỗi cú lướt, mỗi bức ảnh hay story ngắn đều vô tình tạo nên những chuẩn mực sống khiến nhiều người cảm thấy mình cần phải bắt kịp, hay thậm chí là vươn lên để trở thành người dẫn đầu của xu hướng. Từ đó, không khó để bắt gặp những hóa đơn mua sắm, những chuyến du lịch “chữa lành” hay những bữa ăn tại nhà hàng sang trọng… chỉ để những người này cảm thấy bản thân không bị bỏ lại phía sau.
Nỗi sợ bị bỏ lỡ (FOMO – Fear of missing out) dường như là người bạn đồng hành quen thuộc của thế hệ này. Họ hiểu rằng mình đang cuốn theo vòng xoáy tiêu dùng và những tiêu chuẩn sống biến động, nhưng lại không dễ để dừng lại hay quay đầu. Cùng lúc đó, áp lực phải thành công như kỳ vọng của thế hệ trước, nỗi băn khoăn về giá trị bản thân và những câu hỏi chưa lời đáp về tương lai dần bào mòn cảm xúc của đa số người trẻ. Vì vậy, ngày càng nhiều người tìm đến các liệu pháp phục hồi sức khỏe tinh thần như trị liệu tâm lý, trải bài tarot, cho đến những chuyến đi xa với hy vọng tìm lại sự cân bằng. Nhưng hành trình hướng vào bên trong ấy, dù mang theo mong muốn được chữa lành, vẫn sẽ khiến bạn tiêu tốn một khoản nhất định và thậm chí có thể gặp khó khăn về mặt tài chính.
Chính vì lí do đó, một số bạn trẻ tin rằng việc nỗ lực kiếm được nhiều tiền hơn sẽ giúp họ hạnh phúc hơn. Điều này có thể được lý giải rằng, khi bạn có tài chính ổn định, bạn sẽ có thể dễ dàng xử lý một số vấn đề bất trắc, phát sinh xảy ra trong cuộc sống. Đồng thời, có một khoản tiết kiệm nhất định có thể giúp bạn an tâm hơn, giảm bớt gánh nặng về tài chính và hướng đến mục tiêu sở hữu các tài sản lớn như bất động sản, xe ô tô, dùng vốn để khởi nghiệp.
BÀI LIÊN QUAN
Mặc dù tài chính ổn định mang lại cảm giác an toàn và khả năng kiểm soát tốt hơn trước những biến cố, điều đó không đồng nghĩa với việc nó là yếu tố duy nhất quyết định hạnh phúc. Thực tế, không ít người dù có khoản tiết kiệm đáng kể hoặc sở hữu tài sản lớn vẫn đối mặt với cảm giác lo âu, kiệt sức hay trống rỗng. Bởi lẽ, nhu cầu tài chính chỉ là một phần trong tâm lý các mong muốn phức tạp của chúng ta.
Từ việc dành thời gian để nhìn lại những giá trị cá nhân, bạn có thể nhận ra rằng thời gian cho bản thân và những trải nghiệm sống có ý nghĩa đôi khi lại quý giá hơn bất kỳ con số nào trong tài khoản ngân hàng. Thay vì mãi theo đuổi sự giàu có như một thước đo duy nhất của thành công, có lẽ điều quan trọng hơn là học cách cảm thấy đủ đầy từ bên trong thông qua kết nối chân thành, sự tự hiểu mình và những trải nghiệm mang tính nuôi dưỡng, không chỉ tiêu dùng.
Sở hữu các món đồ công nghệ theo xu hướng
Gen Z là thế hệ lớn lên cùng sự bùng nổ của công nghệ. Vì vậy, việc sở hữu những món đồ công nghệ mới nhất, từ điện thoại, laptop, máy tính bảng hay đồng hồ thông minh đã trở nên vô cùng quen thuộc. Cứ mỗi khi có sản phẩm mới ra mắt, nhiều bạn trẻ lại cảm thấy mình “cần phải có” món đồ này, để không bị tụt lại so với người khác.
Theo báo cáo từ Statista (cổng thông tin điện tử tích hợp dữ liệu của Đức), đến năm 2025, thế giới ghi nhận được khoảng 20,1 tỷ thiết bị kết nối trong Internet Vạn Vật (Internet of Things: mạng lưới tập hợp các thiết bị thông minh và công nghệ trên thế giới). Con số này dự đoán sẽ chạm mốc 39,6 tỷ vào năm 2033 – gần gấp đôi chỉ sau 8 năm. Với tốc độ phát triển nhanh đến chóng mặt, công nghệ đang len lỏi vào từng góc nhỏ của đời sống. Nhưng liệu việc liên tục sở hữu thêm các món đồ công nghệ mới có thực sự khiến chúng ta cảm thấy hạnh phúc?
Trên thực tế, ngày càng nhiều người quay lại sử dụng những thiết bị cổ điển như máy ảnh film, đồng hồ kim hay máy phát đĩa. Đó không chỉ là sở thích mà còn là cách để họ tìm lại cảm giác sống chậm, sống thật – cuộc sống không bị chi phối bởi các thông báo trên mạng xã hội. Bên cạnh đó, hạn chế chạy theo các xu hướng mua sắm mới có thể giúp bạn thoát khỏi vòng xoáy so sánh không cần thiết, giảm bớt nguy cơ mắc các chứng lo âu và cảm nhận rõ hơn những niềm vui đích thực trong cuộc sống.
Theo đuổi sự thành công trong sự nghiệp
Với nhiều người, đặc biệt là thế hệ trẻ như gen Z, làm việc chăm chỉ, liên tục thăng tiến và đạt được những thành tựu lớn trong sự nghiệp thường được xem là công thức lý tưởng để hướng đến hạnh phúc. Không ít người đặt ra những mục tiêu tài chính ấn tượng, chẳng hạn như đạt mức thu nhập nửa triệu đô mỗi năm như một cách để khẳng định bản thân và được công nhận theo chuẩn mực xã hội.
Tuy nhiên, điều gì sẽ xảy ra nếu tất cả những danh hiệu, chức vụ hay mức lương đáng mơ ước đó không thực sự mang lại niềm vui như kỳ vọng? Tiến sĩ Bruce Y. Lee – Giáo sư Chính sách và Quản lý Y tế tại Trường Y tế Công cộng của Đại học Thành phố New York (CUNY), đã từng chia sẻ rằng: “Trừ khi bạn là Đấng Toàn Năng hoặc may mắn nhặt được găng tay Vô Cực ngoài chợ trời, bạn sẽ luôn thấy có ai đó quyền lực hoặc thành công hơn mình. Ngay cả người giàu nhất thế giới cũng chưa chắc có tầm ảnh hưởng như một nhà lãnh đạo tài ba”.
Nhận định này đặt ra một câu hỏi quan trọng: nếu bạn liên tục theo đuổi thành công mà không bao giờ cảm thấy “đủ”, liệu hạnh phúc có thật sự hiện diện? Khi thành công trở thành một mục tiêu vô đáy, nó có thể khiến con người rơi vào trạng thái mệt mỏi, áp lực và thậm chí mất phương hướng, nhất là khi những nỗ lực ấy không đi kèm với cảm giác ý nghĩa hoặc sự hài lòng nội tại.
Chính vì thế, ngày càng nhiều người lựa chọn tạm dừng hoặc chủ động “bước xuống” khỏi nấc thang sự nghiệp. Rachel Pelta – điều phối viên nội dung tại FlexJobs – nền tảng tuyển dụng nổi tiếng, gọi hiện tượng này là stepping down the corporate ladder (tạm dịch: rời khỏi bậc thang thăng tiến trong doanh nghiệp). Đây không phải là sự từ bỏ, mà là một hành động có ý thức nhằm bảo vệ sức khỏe tinh thần và tái định nghĩa thành công theo cách riêng. Với họ, một nhịp sống chậm rãi hơn, ít áp lực hơn, nhưng trọn vẹn và nhiều niềm vui hơn mới là điều thực sự mang lại cảm giác được sống, thay vì chỉ tồn tại trong guồng quay công việc không hồi kết.
Cuộc sống lý tưởng ở thành phố lớn
Không chỉ riêng gen Z, cả những thế hệ đi trước đều từng nuôi dưỡng giấc mơ về một khởi đầu rực rỡ tại các thành phố lớn. Theo nhà báo Orianna Rosa Royle từ trang Fortune, các thành phố lớn luôn hấp dẫn chúng ta với “những ánh đèn không bao giờ tắt” và vô số cơ hội nghề nghiệp rộng mở. Đối với những người trẻ, việc phát triển bản thân tại thành phố lớn thường đại diện cho hình ảnh của sự trưởng thành, tự lập và khẳng định bản thân.
Tuy nhiên, bối cảnh xã hội đang thay đổi và giấc mơ thành thị ngày nay không còn giữ nguyên ánh hào quang như trước. Như Royle nhận định, nhiều người trẻ đến với các thành phố lớn cùng kỳ vọng về một sự nghiệp vững chắc và một cuộc sống đáng mơ ước. Nhưng trong thực tế, những đô thị hiện đại không phải lúc nào đều sẽ là mảnh đất màu mỡ cho các giấc mơ cá nhân.
Ngày nay, gen Z nên tiếp cận các thành phố lớn với một tâm thế thận trọng hơn. Bên cạnh cơ hội, họ sẽ phải đối mặt với những áp lực tài chính ngày càng lớn, từ giá thuê nhà tăng cao, chi phí sinh hoạt đắt đỏ, đến sự thiếu hụt không gian sống riêng tư. Nhiều bạn trẻ vẫn phải dựa vào sự hỗ trợ từ gia đình hoặc cắt giảm các nhu cầu cá nhân chỉ để có thể bám trụ tại đô thị. Điều này trái ngược hoàn toàn với hình dung lý tưởng trước đó về một cuộc sống độc lập, thoải mái trong căn hộ nhỏ xinh và công việc đáng mơ ước.
Trước thực tế ấy, có lẽ đã đến lúc Gen Z cần định nghĩa lại khái niệm về thành công. Thành công không nhất thiết phải gắn liền với một vị trí địa lý cụ thể hay môi trường sống hào nhoáng. Đôi khi, cảm giác thành công lại đến từ việc được sống đúng với nhịp điệu của bản thân, dù là giữa một thành phố nhộn nhịp hay tại một vùng quê yên bình. Quan trọng không phải là bạn đang ở đâu, đó là khi bạn cảm thấy đủ đầy và tự do thực sự trong chính cuộc sống của mình.
Sự nổi tiếng
Việc được nhìn thấy, được chú ý và được công nhận trên mạng xã hội đã dần định hình lại khái niệm thành công trong mắt một bộ phận người trẻ. Sự nổi tiếng giờ đây không chỉ đại diện cho địa vị xã hội mà còn mang giá trị kinh tế cụ thể, có thể quy đổi thành thu nhập, tài trợ, cơ hội nghề nghiệp hoặc ảnh hưởng cộng đồng. Chính điều này lý giải vì sao, theo khảo sát của Morning Consult, công ty chuyên về công nghệ nghiên cứu khảo sát trực tuyến, vào năm 2023, có tới 57% gen Z bày tỏ mong muốn trở thành influencer – một dạng công việc mới trong nền kinh tế sáng tạo (creator economy).
Tuy nhiên, hệ sinh thái nổi tiếng trực tuyến đã đặt ra nhiều thách thức. Người sáng tạo nội dung buộc phải sản xuất không ngừng, cập nhật xu hướng tức thì và duy trì kết nối 24/7 với công chúng. Mô hình lao động này xóa mờ ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân, dễ dẫn đến tình trạng kiệt sức hoặc mất cân bằng tâm lý, đặc biệt khi thành công bị gắn chặt với các chỉ số ảo như lượt xem, lượt thích hoặc mức độ tương tác.
Từ góc độ xã hội học và truyền thông, sự dịch chuyển giá trị này phản ánh một quá trình tái cấu trúc sâu sắc trong cách gen Z định nghĩa bản thân, nghề nghiệp và sự thành công. Nhưng đồng thời, nó cho thấy cần có những khung hỗ trợ mới cả về mặt tâm lý, pháp lý và giáo dục để giúp người trẻ phát triển bền vững trong môi trường số.
Nửa kia có ngoại hình thu hút
Không thể phủ nhận vẻ ngoài đóng vai trò trong việc tạo ấn tượng ban đầu và góp phần định hình sức hút cá nhân. Nhưng sức hấp dẫn lâu dài, thứ thực sự giúp duy trì một mối quan hệ, lại là cảm giác được thấu hiểu khi cùng nhau chia sẻ một câu chuyện, sự đồng điệu trong cách nhìn nhận thế giới hay vui vẻ lúc bạn ở cạnh họ.
Dù gen Z vẫn có thể bị ảnh hưởng bởi những tiêu chuẩn sắc đẹp do xã hội tạo ra, điều quan trọng là bạn cần nhận ra rằng những giá trị nội tại như sự chân thành hay cảm giác an toàn khi được là chính mình mới là điều không thể làm giả, không thể thay thế. Sau cùng, vẻ đẹp khiến ta cảm thấy hạnh phúc nhất vẫn luôn là vẻ đẹp đến từ sự thoải mái khi được sống đúng với bản thân, không qua bất kỳ bộ lọc nào.
Phụ thuộc vào công nghệ tiên tiến
Lớn lên trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và robot đang phát triển không ngừng theo thời gian, gen Z là thế hệ đầu tiên được tiếp cận và thụ hưởng toàn diện những đặc quyền mà công nghệ mang lại, từ hiệu suất làm việc được tối ưu hóa đến khả năng xử lý thông tin nhanh chóng chỉ trong một vài thao tác. Tuy nhiên, chính tốc độ phát triển thần tốc của công nghệ lại đang đặt ra một loạt thách thức mới, đặc biệt khi AI bắt đầu trở thành mối đe dọa hiện hữu trong thị trường lao động.
Với gen Z, thế hệ đang từng bước xây dựng sự nghiệp, viễn cảnh này không khỏi làm dấy lên cảm giác lo âu, thậm chí hoài nghi về tương lai. Những ngành nghề từng được xem là “bất khả xâm phạm” như sáng tạo nội dung, nghệ thuật hay thiết kế, giờ đây khó tránh khỏi sự cạnh tranh với thuật toán công nghệ.
Thế nhưng, dù công nghệ có thể đơn giản hóa hành vi tiêu dùng và cá nhân hóa trải nghiệm đến mức tinh vi, nhưng nó vẫn không thể thay thế những cảm xúc nền tảng làm nên tính nhân bản của cuộc sống, gồm cảm giác được ghi nhận, niềm vui khi được cống hiến hay sự hài lòng khi tự mình kiến tạo nên điều có ý nghĩa.
Sau cùng, điều mang lại cảm giác mãn nguyện không phải là khi mọi việc diễn ra suôn sẻ hay thuận tiện đến mức không cần nỗ lực, đó là khi chúng ta nhìn lại và thấy mình đã vượt qua khó khăn, học được điều gì đó sau mỗi lần vấp ngã và dần trở nên vững vàng hơn nhờ những trải nghiệm không thể thay thế bằng bất kỳ công nghệ nào.
Sở hữu những món đồ giống với người nổi tiếng
Nếu việc sở hữu món đồ xa xỉ là một phần trong tuyên ngôn cá nhân của gen Z, thói quen chi tiền theo lời gợi ý của influencer (người có tầm ảnh hưởng) lại phản ánh một mặt khác trong hành vi tiêu dùng của họ là dễ bị dẫn dắt bởi cảm xúc tức thời.
Khảo sát từ Bankrate, một công ty dịch vụ tài chính tiêu dùng có trụ sở tại Thành phố New York, cho thấy gần một nửa người dùng mạng xã hội từng mua sắm bốc đồng chỉ vì thấy sản phẩm xuất hiện trên nền tảng số, từ đó tạo nên 71 tỷ USD chi tiêu trong một năm. Đáng chú ý, hơn một nửa trong số họ cảm thấy hối tiếc về ít nhất một món đồ đã mua.
Xem thêm
•Gen Z phải lòng công nghệ Hybrid: Chất, Xanh và Chill tối đa
•4 lý do khiến Gen Z hờ hững với những ứng dụng hẹn hò
•[ELLE Voice] Gen Z: Một thế hệ hoang mang và cởi mở
Là thế hệ “trực tuyến không nghỉ”, gen Z không chỉ để nội dung định hình gu thẩm mỹ, mà còn cả quyết định tài chính cá nhân. Một món đồ đang là xu hướng trong tay người nổi tiếng có thể mang lại cảm giác hưng phấn đến mức khiến họ bấm mua chỉ sau vài giây. Nhưng cảm giác đó cũng chóng tàn, để lại phía sau là những món đồ bị bỏ quên và một sự hụt hẫng âm ỉ. Trong vòng xoáy của những cú lướt tay, thật khó để chạm đến hạnh phúc thật sự nếu ta chỉ chọn lựa vì cảm xúc nhất thời. Bởi lẽ, không phải món đồ nào trông “đáng giá để sở hữu” trên mạng xã hội cũng mang lại cảm giác đủ đầy từ bên trong.
Lối sống du mục
Không còn giới hạn trong khung giờ làm việc truyền thống hay cuộc sống văn phòng ố định, ngày càng nhiều người trẻ thuộc thế hệ gen Z đang chủ động định nghĩa lại khái niệm về công việc. Với tinh thần cởi mở và tư duy linh hoạt, họ tìm kiếm sự tự do thông qua các mô hình làm việc từ xa, khởi nghiệp cá nhân và đặc biệt là lối sống “du mục số” (digital nomad) – công việc chỉ cần kết nối Internet và một không gian dễ chịu để làm việc.
Lối sống này nghe qua có vẻ đầy hấp dẫn: bạn có thể làm việc bên bờ biển, tận hưởng hoàng hôn ở Bali, hay uống cà phê sáng tại một quán nhỏ giữa lòng Tokyo. Trong một thế giới nơi sự linh hoạt và trải nghiệm cá nhân ngày càng được đề cao, đây có vẻ là lối sống lý tưởng cho những ai muốn thoát khỏi sự ràng buộc thường nhật. Tuy nhiên, liệu đó có phải là con đường dẫn đến hạnh phúc lâu dài?
Theo Giáo sư Mary V. Seeman, chuyên gia tâm thần học tại Đại học Toronto, con người thường có xu hướng quy trách nỗi buồn cho các yếu tố bên ngoài như công việc, gia đình hoặc các mối quan hệ. Điều đó dẫn đến việc chúng ta tìm cách “rời đi”, với hy vọng rằng thay đổi môi trường sống sẽ xóa tan cảm xúc tiêu cực. Nhưng thực chất, nhiều nỗi buồn bắt nguồn từ bên trong và không thể xóa bỏ chỉ bằng việc thay đổi địa điểm.
Tương tự, việc di chuyển liên tục, thiếu sự gắn bó với một nơi chốn cụ thể có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề tâm lý như lo âu hoặc trầm cảm. Nguyên nhân nằm ở cảm giác “thuộc về” – một nhu cầu tâm lý cơ bản mà con người luôn hướng tới, dù ở bất kỳ giai đoạn nào trong cuộc sống. Điều đó cho thấy, dù những bức ảnh check-in tại nơi xa có thể đẹp, và môi trường làm việc có thể lý tưởng, lối sống du mục số không đồng nghĩa với sự bình yên nội tâm. Bởi hạnh phúc thực sự không đến từ việc bạn phải rời đi thật xa, nó đến từ mức độ kết nối sâu sắc giữa con người với chính bản thân mình, bất kể họ đang ở đâu.
Theo đuổi vẻ đẹp “chuẩn mực”
Không chỉ kỳ vọng vào việc nửa kia có ngoại hình thu hút, nhiều bạn trẻ ngày nay còn đặt ra nhiều tiêu chuẩn khắt khe về vẻ bề ngoài chính bản thân mình. Trong một xã hội ngày càng đề cao yếu tố thẩm mỹ, ngoại hình dần trở thành một “thước đo ngầm” để đánh giá giá trị cá nhân. Dù được cho là thế hệ bản lĩnh, cởi mở và đề cao sự khác biệt, gen Z vẫn khó tránh khỏi ảnh hưởng từ những định nghĩa về cái đẹp được xây dựng và lan tỏa mạnh mẽ qua mạng xã hội và truyền thông đại chúng.
Một khảo sát do tổ chức Mental Health Foundation, tổ chức từ thiện chuyên thúc đẩy và giải quyết các vấn đề sức khỏe tâm thần được thành lập vào năm 1949 tại Anh, công bố cho thấy, 31% thanh thiếu niên cảm thấy xấu hổ về ngoại hình của mình và 40% thừa nhận mạng xã hội là yếu tố chính khiến họ lo lắng hơn về hình thể. Điều này có thể được lý giải rằng, đa số gen Z liên tục tiếp xúc với những tiêu chuẩn phi thực tế về cái đẹp, được định hình bởi filter, chỉnh sửa, ánh sáng và thuật toán mạng xã hội. Khi họ liên tục nhìn thấy những “chuẩn mực” ấy, họ sẽ cảm giác rằng bản thân phải có vẻ ngoài thật hoàn hảo mới được chấp nhận hoặc yêu thích, từ đó tăng nguy cơ so sánh tiêu cực, chi tiêu không kiểm soát và ảnh hưởng trực tiếp đến lòng tự trọng hay sức khỏe tâm lý. Tuy nhiên, điều đáng ghi nhận là phần lớn gen Z vẫn giữ thái độ cẩn trọng trước các phương pháp làm đẹp can thiệp sâu. Theo số liệu từ Hiệp hội Phẫu thuật Thẩm mỹ Hoa Kỳ, gen Z chỉ chiếm khoảng 6% tổng số ca phẫu thuật thẩm mỹ, điều này cho thấy dù mong muốn bản thân trở nên thu hút hơn, nhiều người trẻ vẫn ưu tiên lựa chọn vẻ đẹp tự nhiên và an toàn.
Với gen Z, tính thẩm mỹ hiện diện ở mọi khía cạnh của cuộc sống, từ cách bày trí không gian sống, lựa chọn thời trang đến cả cách họ xây dựng hình ảnh cá nhân. Thế nhưng, bạn hãy nhớ rằng, ngoại hình hay các giá trị bên ngoài dù nổi bật đến đâu vẫn không thể thay thế cho cảm giác được yêu thương, được công nhận và chấp nhận như chính con người thật của mình.
Nhóm thực hiện
Bài: Tiêu Ngọc
Tham khảo: Yourtango
