Trong Tay người lạnh giá, Han Kang không đưa ra bất kỳ lời giải đáp nào, nhưng bà đã bóc trần một hiện thực, không thể giấu giếm, giúp ta soi chiếu, nhận diện và thấm thía bản chất của kiếp người.
Nội dung sách “Tay người lạnh giá”: Cơ thể như một diễn ngôn
Ra mắt năm 2002, trong giai đoạn sáng tác đầu tay của Han Kang, cuốn sách được kể qua góc nhìn của nhà văn H – người đã tình cờ bắt gặp loạt tác phẩm đổ thạch cao bàn tay và cơ thể người của một nghệ sĩ mang họ Jang. Không rõ vì lý do gì, cô như bị cuốn vào những nỗi niềm hàm chứa bên trong chúng. Trong một lần gặp gỡ, H hỏi Jang về động cơ sáng tác nhưng không được hồi đáp. Jang sau đó biến mất, chỉ để lại những trang nhật ký ghi lại cuộc đời anh cùng các giao điểm với L và E – hai nguyên mẫu của các tác phẩm. Từ đó, một câu chuyện đau buồn của các nhân vật dần được hé mở, xót xa và đầy ám ảnh.
Trong tiểu thuyết này, không khó để nhận thấy rằng ngay từ những ngày đầu, Han Kang đã dành mối quan tâm đặc biệt cho cơ thể, xem đó là nơi chuyên chở một câu hỏi lớn hơn: Bản chất của con người là gì? Nếu trong Người ăn chay, cơ thể trở thành tiếng nói phản kháng định kiến, chế độ phụ quyền và sự tan rã của thiết chế gia đình thông qua một nhân vật từ chối ăn thịt; thì ở Bản chất của người, cơ thể lại là phương tiện khắc họa bạo lực, như một lời cảnh báo thông qua vết thương tập thể mang tên phong trào dân chủ Gwangju; còn với Tay người lạnh giá, cơ thể phơi bày những lớp giả trá, cũng là mặt nạ mà ta khoác lên: “Cuộc đời như một lớp vỏ bọc chênh vênh trên miệng vực sâu, và chúng ta sống trên đó như những diễn viên xiếc đeo mặt nạ”.
Tính lưỡng phân trong bản chất vừa bạo lực vừa đẹp đẽ mà Han Kang đặt ra khởi nguồn từ chính việc con người, thay vì sống thật, chọn khoác lên mình lớp vỏ dối trá. Ẩn sâu bên trong là vẻ đẹp thuần nguyên, nhưng khi đối mặt với một xã hội mang tính bầy đàn, tuân thủ các quy chuẩn áp đặt, thì bản thể đối nghịch bắt đầu trỗi dậy. Trong tác phẩm, ba nhân vật chính của Han Kang đều thể hiện rõ điều này. Với Jang chẳng hạn, từ nhỏ, anh đã nhận ra sự giả tạo trong cách cha mẹ tô vẽ một gia đình tri thức hạnh phúc, trong khi ẩn sâu là những rạn nứt âm ỉ. Trưởng thành trong nhận thức đó, anh nảy sinh ham muốn được chạm vào, khám phá và phân tích những lớp mặt nạ. Nhưng vì chúng là thứ vô hình, anh đã chọn bàn tay người để thay thế, bởi theo quan niệm Đông y, bàn tay là một thể khác của gương mặt.
Những người “lệch chuẩn”
Với L và E, không phải ngẫu nhiên mà phần lớn nhân vật của Han Kang là phụ nữ. Trong cuộc phỏng vấn với tạp chí Republik (Đức) vào năm 2024, bà từng chia sẻ: “Tôi đặc biệt quan tâm đến những người phụ nữ gào thét, bùng nổ và nổi loạn bên trong”. Tay người lạnh giá cũng không ngoại lệ. Qua việc khắc họa các nhân vật này, Han Kang đã gián tiếp phác họa một xã hội Hàn Quốc vẫn còn chất chứa định kiến và cái nhìn lạnh lùng dành cho những cá thể bị xem là “lệch chuẩn”. Tự thấy mình rơi vào hoàn cảnh đó, họ buộc phải dựng lên những lớp mặt nạ. Trong tác phẩm, Han Kang đẩy đến cực hạn cách các nhân vật chống trả, từ đó đào thêm hố sâu ngăn cách giữa bản ngã và thế giới bên ngoài.
Chẳng hạn, với L, cô bị xem như một “quái vật” chỉ vì thân hình quá khổ trong một xã hội tôn sùng chuẩn mực sắc đẹp cao và gầy, trăm người như một. Còn E, cô luôn kiệt sức trong nỗ lực tự gò mình thành hình mẫu “girl boss” hoàn hảo, một phần để che giấu quá khứ, phần khác vì bị ám ảnh về sự thất bại… Qua những nhân vật này, Han Kang tiếp tục phơi bày một đời sống lạnh lùng, vô cảm – chủ đề thường xuyên trở lại trong các tác phẩm ở giai đoạn sau của bà. Những người phụ nữ ấy cứ thế sống, cứ thế đau, cứ thế ngoan ngoãn nghe theo “tiếng gọi vô hình” của đám đông, để rồi dần dần chìm sâu vào vùng tổn thương. Và dẫu Jang đã cho họ thấy bản chất của sự dối trá, cho họ cảm nhận rằng mình vẫn mang giá trị – dù chỉ trong mắt một người, thì cái nhìn tập thể kia vẫn thắng thế, không thể đảo ngược.
Bằng giọng văn lạnh lùng, sắc bén nhưng ám ảnh, tràn ngập ẩn dụ, Tay người lạnh giá xứng đáng được xem là một trong những tiểu thuyết tiệm cận sâu sắc nhất với câu hỏi về bản chất con người trong hành trình sáng tác của Han Kang. Ở đó, loài người hiện lên như những kẻ chênh vênh trên miệng vực sâu, là nghệ sĩ xiếc mang chính chiếc mặt nạ của mình suốt đời mà không hay biết.
Xem thêm
•[Giới thiệu sách hay] “Thuyết Mặc Kệ Họ” giúp bạn ngừng lãng phí cuộc đời mình vì người khác
•[Review sách hay] Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian: Huy động ký ức để sống sót