Nhắc đến xứ Phù tang, nhiều người thường nghĩ ngay đến hoa anh đào hay những biểu tượng văn hóa quen thuộc. Nhưng với những ai yêu nghệ thuật, Nhật Bản còn là điểm đến của những không gian trưng bày đầy táo bạo và khác biệt. Từ các bảo tàng giữa lòng đô thị Osaka đến hòn đảo Naoshima tách biệt khỏi nhịp sống ồn ào, hành trình này mở ra một cách khám phá Nhật Bản mới mẻ và đa chiều hơn.
Osaka – Nhịp đập hiện đại bên dòng sông Nakanoshima
Osaka, trái tim của vùng Kansai, mãi mãi ở đó bên cạnh một cố đô Kyoto luôn đông đúc khách du lịch. Là đô thị lớn thứ ba của Nhật Bản, Osaka nổi tiếng với danh hiệu “nhà bếp quốc dân” với sự đa dạng của ẩm thực, sự thân thiện của con người phía Nam và mang trong lòng đô thị sự kết hợp hài hoà của cuộc sống hiện đại với bề dày lịch sử – văn hoá. Ở phần lõi của Osaka là hòn đảo Nakanoshima, với chiều dài 3km nằm giữa hai con sông Dojima và Tosabori. Hòn đảo vỏn vẹn 50 héc-ta này là trung tâm chính trị – văn hóa của Osaka, với Tòa thị chính, Thư viện trung tâm, Hội trường thành phố, Festival hall và những bảo tàng độc đáo. Cụm bảo tàng nằm sát nhau với Bảo tàng nghệ thuật quốc gia Osaka (NMAO) và Bảo tàng nghệ Nakanoshima (NAKKA) chắc chắn không thể bỏ lỡ.
Kiến trúc sư Cesar Pelli đã mang toàn bộ linh hồn của Bảo tàng Nghệ thuật Quốc gia Osaka (NMAO) xuống ba tầng hầm sâu dưới lòng đất. Phía trên mặt đất chỉ là những thanh thép bạc uốn lượn, vươn cao như những bụi tre đang nhảy múa trong gió. Bước xuống những bậc thang cuốn dẫn vào lòng đất, ta như cảm nhận được một sự tĩnh lặng đến lạ kỳ, tách biệt hoàn toàn với những ồn ào phố thị bên trên. Từ giữa tháng 3 đến giữa tháng 6 năm nay, NMAO là tâm điểm với triển lãm tôn vinh Natsuyuki Nakanishi (1935 -2016), người họa sĩ bậc thầy của nghệ thuật trừu tượng tiên phong Nhật Bản.
Sau khi đắm chìm trong những sắp đặt thị giác mạnh mẽ của triển lãm hồi tưởng bên trong NMAO, đừng vội rời đi. Hãy ghé qua Bảo tàng Nghệ thuật Nakanoshima (NAKKA) – một khối hộp đen khổng lồ sừng sững. Nếu NMAO ẩn mình thì NAKKA lại kiêu hãnh phô diễn sự hiện đại. Bước vào bên trong, bất cứ ai cũng phải choáng ngợp trước những hành lang thông tầng tràn ngập ánh sáng.
Ý tưởng cốt lõi trong kiến trúc của NAKKA chính là “passage”. Trong tiếng Pháp, “passage” được dùng để chỉ một lối đi, ngõ hẻm hoặc hành lang có mái che, khép kín, và khách bộ hành có thể tự do ra vào. Thiết kế của kiến trúc sư Endo Katsuhiko đã thể hiện trọn vẹn ý tưởng biến bảo tàng nghệ thuật thành một đô thị thu nhỏ, nơi giao lưu của mọi người và đa dạng các hoạt động văn hóa. Hành lang chính là một không gian ba chiều nằm ở trung tâm của bảo tàng, bao gồm một sảnh thông tầng cao năm tầng, đóng vai trò xương sống của tòa nhà và ngập tràn ánh sáng dịu nhẹ từ trên cao.
BÀI LIÊN QUAN
Naoshima – Bản giao hưởng của nắng, gió và nghệ thuật đương đại trên vịnh biển Seto
Rời bỏ những náo nhiệt của một Osaka sôi động, hãy bắt chuyến tàu Shinkansen từ ga Shin-Osaka đến Okayama, rồi nối chuyến tàu địa phương (JR train) đến cảng Uno. Chuyến phà 20 phút từ cảng Uno sẽ đưa ta đến Naoshima, hòn đảo nơi nghệ thuật không còn nằm trong khung kính mà hòa quyện vào thiên nhiên.
Tâm điểm của hòn đảo chính là Bảo tàng Nghệ thuật Chichu, và cũng là bảo tàng duy nhất trên đảo Naoshima cần phải mua vé từ sớm để đảm bảo được vào tham quan. Kiến trúc sư Tadao Ando đã giấu toàn bộ công trình này vào lòng núi để giữ gìn vẻ đẹp nguyên sơ thuần khiết của thiên nhiên. Chichu trong tiếng Nhật có nghĩa là “trong lòng đất”, nhưng lạ thay, nơi này lại tràn ngập ánh sáng. Đó là ánh sáng tự nhiên từ bầu trời xanh cao vời vợi, rọi thẳng vào những bức tranh hoa súng của Claude Monet hay khối cầu đá khổng lồ của Walter De Maria. Là ánh sáng tự nhiên đổ bóng lên những bờ tường xi măng tưởng chừng vô cảm của bảo tàng, hay là ánh sáng gợi mở ý niệm cho tác phẩm nghệ thuật Open Sky của James Turrell.
Chỉ có thể đi bộ hoặc shuttle bus dành riêng cho khách tham quan để di chuyển giữa các bảo tàng. Bảo tàng Lee Ufan và Valley Gallery nằm đối diện nhau. Bảo tàng Lee Ufan là kết quả của sự hợp tác giữa nghệ sĩ quốc tế Lee Ufan và kiến trúc sư Tadao Ando. Các tác phẩm điêu khắc của Lee Ufan trải dài từ những năm 1970 đến nay hòa quyện với công trình bán ngầm do Tadao Ando thiết kế mang đến cho du khách cảm giác vừa tĩnh lặng vừa năng động. Nằm trong một thung lũng hẹp được bao quanh bởi những ngọn đồi và đại dương bao la phía trước, bảo tàng mang đến một không gian thanh bình, nơi thiên nhiên, kiến trúc và nghệ thuật hòa quyện với nhau, mời gọi sự thưởng lãm yên tĩnh và thanh thản, tạm lánh xa xã hội ngập tràn vật chất bên ngoài.
Đối diện Bảo tàng Lee Ufan là Valley Gallery, công trình kiến trúc thứ 9 của Tadao Ando trên đảo Naoshima, cũng là đánh dấu 30 năm kể từ công trình đầu tiên của ông trên hòn đảo nhỏ bé này. Valley Gallery được đánh giá là “viên ngọc kiến trúc hình học” khi tận dụng tối đã sự hẻo lánh của vị trí địa lý trên đồi, mặt bằng hình thang, mái thép góc cạnh gợi nhớ những nếp gấp của nghệ thuật origami, ô cửa sổ mái nghiêng 30 độ để nhấn mạnh khung cảnh thiên nhiên thay đổi sắc thái theo từng mùa và từng thời điểm trong ngày.
Con đường lên dốc được kéo dài một cách đầy chủ ý, tạo điều kiện cho du khách dừng lại và chiêm nghiệm. Valley Gallery trưng bày hai tác phẩm sắp đặt: Vườn hoa thuỷ tiên của Yayoi Kusama với hàng trăm quả cầu thép không gỉ tráng gương và Slag Buddha 88 của Tsuyoshi Ozawa được làm từ những chất thải công nghiệp bị đổ trái phép ra môi trường chính hòn đảo này. Tadao Ando không giấu giếm khi muốn tạo ra Valley Gallery với tinh thần thiền định, trầm lắng.
Thả bộ theo con dốc uốn lượn xuống bên kia sườn đồi, ta sẽ gặp Bảo tàng Benesse House. Khai trương từ năm 1992, Benesse House tích hợp bảo tàng và khách sạn, dựa trên ý tưởng “sự cùng tồn tại của thiên nhiên, nghệ thuật và kiến trúc”. Được thiết kế bởi Tadao Ando, công trình được xây dựng trên khu đất cao nhìn ra vịnh biển Seto với những ô cửa lớn giúp mở rộng không gian nội thất ra khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp xung quanh.
Bên cạnh các tác phẩm hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh và sắp đặt, Bảo tàng Benesse House còn có các tác phẩm sắp đặt cố định được các nghệ sĩ tạo ra riêng cho tòa nhà, tự lựa chọn địa điểm và thiết kế tác phẩm cho những không gian đó.
Các tác phẩm nghệ thuật trên đảo Naoshima không chỉ được tìm thấy trong các phòng trưng bày, mà có thể bắt gặp khắp nơi, từ vịnh cảng, rải rác dọc theo bờ biển hay trong những công trình dự án Art House trong làng Honmura. Một số tác phẩm ngoài trời nổi tiếng quả bí đỏ và quả bí vàng của nghệ sĩ quốc tế Yayoi Kusama, tác phẩm sắp đặt Bồn tắm giao thoa văn hoá (Culture melting bath) của nghệ sĩ đương đại Cái Quốc Cường (Cai Guo Qiang), Naoshima Pavilion của kiến trúc sư Sou Fujimoto…
Theo Eriko Osaka, một nhà giám tuyển và Tổng giám đốc của Trung tâm Nghệ thuật Quốc gia Tokyo, du khách đến Naoshima “có thể trải nghiệm những điều bất ngờ thú vị mà họ không thể tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác và khám phá ra điều gì đó chưa biết trong chính bản thân mình”. Năm 2025, Naoshima được BBC Travel bầu chọn là một trong 25 điểm đến du lịch tuyệt vời nhất, nơi không chỉ chào đón du khách mà còn sử dụng du lịch như một động lực tích cực thúc đẩy các chuyển biến của xã hội, cộng đồng.
Naoshima không dành cho những ai vội vã. Nếu có thể, hãy dành ít nhất 2 ngày 1 đêm để đạp xe quanh đảo, đi sâu vào những ngôi nhà cổ trong dự án Art House ở làng Honmura và cảm nhận sự thay đổi của ánh sáng, gió trời, những bãi biển trong vắt từ bình minh đến hoàng hôn.
Trước khi bắt đầu chuyến đi
Có rất nhiều lựa chọn chuyến bay giữa các thành phố lớn của Việt Nam với sân bay quốc tế Kansai, từ đó có thể đi tàu Nankai tốc hành thẳng về Namba (trung tâm ẩm thực – shopping của Osaka).
Di chuyển giữa hai điểm đến nghệ thuật trong bài viết này thực ra rất dễ dàng. Chỉ cần một tâm hồn rộng mở, ta sẽ thấy Nhật Bản không chỉ có truyền thống hay công nghệ, mà còn có những khoảng lặng mang đầy tính nghệ thuật và tinh thần thiền định cùng những ý niệm triết học sâu sắc.
Mùa xuân này, khi những cơn gió lạnh cuối cùng tan đi, hãy để bản thân mình lạc lối giữa những khối bê tông của Ando và những dòng sông của Osaka. Hãy tin rằng, ở những bảo tàng này, người ta không chỉ bán vé xem nghệ thuật, người ta bán những khoảnh khắc tĩnh lặng mà ta sẽ mang theo suốt cả cuộc đời.
|
BOX – Hướng dẫn di chuyển từ Osaka đi Naoshima – Hành trình này mất khoảng 3 đến 4 giờ di chuyển Chặng 1: Shinkansen (Shin-Osaka đến Okayama) – Từ ga Shin-Osaka, bắt tàu Shinkansen (Sanyo Shinkansen như Nozomi, Sakura hoặc Mizuho) đi đến ga Okayama. Thời gian: 45 phút. Chặng 2: Tàu địa phương hoặc Xe buýt (Okayama đi Uno) Tàu: Bắt tàu JR Line (thường là Line Uno) từ ga Okayama đi ga Uno. Thỉnh thoảng, du khách sẽ phải đổi tàu tại ga Chayamachi. Xe buýt: Có tuyến xe buýt trực tiếp từ cửa Tây ga Okayama đến cảng Uno (Ryobi Bus). Thời gian: 45 – 60 phút Chặng 3: Phà (Cảng Uno đến đảo Naoshima) – Đi bộ từ ga Uno sang cảng phà Uno (5 phút), mua vé phà đi cảng Miyanoura (cảng chính của Naoshima). |
Xem thêm
•[ELLE City Guide] Ghé thăm Stockholm “Venice của phương Bắc” giữa sắc lạnh Scandinavia
•[ELLE City Guide] Một ngày lạc lối giữa lòng Seoul thơ mộng
•11 địa điểm bạn không nên bỏ qua khi đến Thành Đô