Đọc vị công thức thành công của phim hoạt hình Trung Quốc

Không còn bó hẹp trong khuôn khổ giải trí đơn thuần, phim hoạt hình Trung Quốc đang từng bước tái định vị chính mình bằng cách mở rộng chiều sâu nội dung và đa dạng hóa cách tiếp cận khán giả. Sự chuyển dịch này cho thấy nỗ lực xây dựng một nền công nghiệp có bản sắc riêng, thay vì chỉ chạy theo những công thức quen thuộc.

Sự trỗi dậy của đế chế phim hoạt hình Trung Quốc

Trong khoảng một thập niên trở lại, thị trường phim hoạt hình Trung Quốc đi qua một giai đoạn trưởng thành chậm mà chắc. Địa hạt này âm thầm mở rộng quy mô, củng cố thói quen khán giả và xây dựng hệ sinh thái sản xuất – phát hành ổn định. Song hành với bước tiến về kỹ xảo công nghệ, các nhà làm phim hoạt hình Trung Quốc cũng cho thấy nỗ lực xây dựng dấu ấn kể chuyện riêng, đậm chất văn hóa Á Đông, giàu cảm xúc nhưng vẫn gần gũi, dễ tiếp cận với đại chúng. Sự chuyển động đó vừa giúp hoạt hình xứ Trung lan tỏa văn hóa truyền thống, vừa phản chiếu những trăn trở của xã hội hiện đại, khiến dòng phim này ngày càng thu hút khán giả ở nhiều độ tuổi và dần trở thành điểm sáng đáng chú ý của điện ảnh khu vực.

Nhìn lại lịch sử, hoạt hình Trung Quốc từng có những giai đoạn hoàng kim với Trường phái nghệ thuật Thượng Hải trong những năm 1950-1960. Các tác phẩm như Đại náo thiên cung hay Nòng nọc tìm mẹ khiến cả thế giới kinh ngạc bởi sự kết hợp giữa tranh thủy mặc và điện ảnh. Tuy nhiên, sự đứt gãy trong quá trình phát triển và áp lực từ các cường quốc hoạt hình như Disney, Pixar hay Studio Ghibli đã khiến ngành công nghiệp này có lúc rơi vào trạng thái bế tắc, chỉ sản xuất các nội dung kinh phí thấp dành cho trẻ em.

Từ năm 2019, sau thành công vang dội của Na Tra: Ma Đồng Giáng Thế, hoạt hình Trung Quốc không ngừng tiến bộ cả về công nghệ kỹ xảo lẫn nội dung. Các bom tấn như Khương Tử Nha: Nhất chiến phong thần, Trường An Tam Vạn Lý, Na Tra 2, Tiểu yêu quái núi Lãng Lãng hay La Tiểu Hắc chiến ký đã thiết lập hàng loạt kỷ lục mới. Trong đó, Na Tra 2 trở thành phim hoạt hình có doanh thu toàn cầu cao nhất lịch sử với hơn 2,2 tỷ USD. Cùng với thành công về thương mại, các phim trên cũng nhận được nhiều lời khen ngợi từ giới phê bình quốc tế, viết nên những trang mới, đầy rực rỡ của hoạt hình Đại lục.

Phản chiếu những góc khuất thời đại

Thành công của các phim hoạt hình Trung Quốc giai đoạn hiện nay phần lớn nhờ khắc họa chính xác tâm lý của giới trẻ hiện đại. Cũng như thế hệ trẻ Việt Nam, giới trẻ Trung Quốc đang sống trong môi trường cạnh tranh gay gắt từ áp lực đậu đại học, xin việc, thăng tiến nghề nghiệp đến tích lũy tài sản. Các phong trào Tang Ping (nằm yên) hay Bai lan (mặc kệ) nổi lên tại Trung Quốc cho thấy phản ứng của thanh niên với văn hóa làm việc cật lực 996 (làm 9h-21h, 6 ngày/tuần) và nỗi bất mãn ngày càng gia tăng khi lương không đủ mua nhà, kết hôn. Nhiều người trẻ chọn “từ bỏ cuộc đua”, chỉ làm việc đủ mức để tồn tại, từ chối lao động quá sức. Các chuyên gia nhận định Tang Ping là dấu hiệu thay đổi sâu sắc trong nhận thức về thành công và hạnh phúc cá nhân, trong đó, các giá trị truyền thống như lập gia đình, sở hữu nhà cửa, thăng tiến sự nghiệp… dần nhường chỗ cho lối sống tối giản, ít kỳ vọng hơn.

Ở Việt Nam, tâm lý phải “tỏa sáng” cũng đang gia tăng dưới áp lực so sánh. Các câu chuyện trên mạng như “Nếu cả đời không rực rỡ thì sao?” đã gây tiếng vang, bởi ngoài chuyện chuyện công việc và tiền bạc, nhiều bạn trẻ cảm thấy mệt mỏi trước những hình mẫu thành công hào nhoáng trên mạng xã hội. Điều này hình thành nên một thế hệ thanh niên Á Đông đầy mâu thuẫn, vừa khát khao vượt lên phía trước, vừa hoài nghi về hệ giá trị của sự thành đạt và khát khao khẳng định bản sắc cá nhân.

Nắm bắt những trăn trở ấy, các nhà làm phim đã mượn hình hài của những nhân vật thần thoại để chở che cho nỗi lo âu của giới trẻ hiện đại, từ đó đặt ra những câu hỏi nhức nhối về sự đứt gãy trong cấu trúc gia đình và xã hội Á Đông. Trong Na Tra: Ma đồng giáng thế, ta bắt gặp một linh hồn bị xiềng xích bởi định kiến. Na Tra là đứa trẻ ngỗ ngược và cô độc, khao khát tình thương nhưng bị xã hội quay lưng vì xuất thân khác biệt. Nỗi cô đơn ấy lại được nối dài trong La Tiểu Hắc chiến ký, theo chân chú mèo nhỏ lạc lõng giữa những khối bê tông vô hồn của đô thị, loay hoay tìm kiếm một mái nhà. Trong Tiểu yêu quái núi Lãng Lãng, hình ảnh chú heo nhỏ sống “kiếp làm thuê” cho Đại vương mang tới lát cắt trần trụi về áp lực xã hội. Không phải những người hùng hoàn hảo, những nhân vật này đều là những thực thể biết đau, biết nỗ lực, từng sai lầm nhưng dám hoài nghi và chống lại chính trật tự đã tạo ra mình. 

Lấy tình thân làm nguồn cội sức mạnh

Dù các câu chuyện có đặt trong bối cảnh thế giới cổ trang, hiện thực hay kỳ ảo, hình bóng gia đình với tình yêu thương vô điều kiện vẫn luôn là nguồn sức mạnh giúp các nhân vật trong phim hoạt hình Trung Quốc vượt qua khó khăn. 

Na Tra từ lúc mới sinh ra đã hung bạo và cắn cả mẹ mình, bà không trách mắng, chỉ ôm chầm lấy con và dỗ dành: “Đừng sợ, mẹ ở đây”. Bà bảo vệ, tin tưởng Na Tra, thấu hiểu sự giận dữ bên trong cậu bé, xoa cậu bằng sự dịu dàng của mình. Tình yêu bao dung của bà đã giúp xua tan mọi tổn thương trong tâm hồn con, giúp Na Tra từ một “ma hoàn” trở thành một thiếu niên đáng yêu, dũng cảm. 

Song song với tình mẫu tử của mẹ, nhân vật Lý Tịnh, cha của Na Tra cũng mang tới hình ảnh người cha châu Á đúng chuẩn. Ông kiệm lời, nghiêm khắc với cậu bé nhưng sâu bên trong là một tình thương thầm lặng, mãnh liệt đến nỗi sẵn sàng đánh đổi sinh mạng để con được sống. Tình thân là sợi dây níu kéo Na Tra với nhân tính, cũng là sức mạnh nội tại của cậu bé, để mai này tung hoành dọc ngang trời đất, cậu vẫn luôn nuôi mơ ước về nhà, được ăn cơm mẹ nấu, được đá cầu với cha.

Trong Tiểu yêu quái núi Lãng Lãng, nhân vật Tiểu Trư cũng có xuất thân từ một gia đình bình thường. Mẹ của Tiểu Trư luôn mơ ước con trai mình được an thân ấm no và tự hào hơn bất cứ ai khi con được tuyển vào động Đại Vương. Trong một cảnh phim hài hước nhưng ấm lòng, bà tự hào khoe với mọi người trong làng rằng con trai được “Đại Vương” nhận làm đệ tử. Chi tiết dí dỏm này còn cho thấy nỗi niềm dân dã của bà mẹ yêu quái. Bà vui mừng vì sau bao ngày mong đợi, con cái cũng trưởng thành, sống có ích. Dù cuộc hành trình lấy kinh đầy gian truân, hình bóng gia đình vẫn là động lực để Tiểu Trư nỗ lực tiến bước. 

Còn với Tiểu Hắc trong La Tiểu Hắc chiến ký, gia đình lại đến từ những người không cùng huyết thống. Nhờ tình cảm ấm áp của Vô Hạn, Tiểu Hắc được chăm sóc như em trai, có mái ấm nhỏ để lớn lên và học được nhiều điều tốt đẹp về loài người. Anh giúp Tiểu Hắc nhận ra không phải tất cả loài người đều xấu xa và mở lòng đón nhận những điều nhỏ bé, giản dị và đẹp đẽ của cuộc sống.

Từ đây, các phim hoạt hình này cho thấy, gia đình dù không hoàn hảo, sang giàu nhưng luôn là ánh sáng cốt lõi mà mọi đứa trẻ dù lớn hay bé, dù trẻ dại hay trưởng thành, dù trong giấc mộng hay giữa cuộc sống luôn mơ ước được chạm tới, được trở về. Gia đình là nơi ta được khóc, được yếu đuối và được thỏa sức là chính mình.

Đồng cảm với những thân phận bé nhỏ 

Nếu Na Tra đại diện cho tinh thần phản kháng, chống lại định kiến, thì Tiểu yêu quái núi Lãng Lãng lại đánh vào một góc khuất của giới trẻ hiện đại là sự nhọc nhằn của những người bình thường, ẩn dụ trong hình hài lũ yêu quái thấp cổ bé họng mãi loay hoay giữa guồng quay mưu sinh và ước mơ viển vông về một “chính quả” xa vời. Phim đã được giới phê bình khen ngợi vì chuyển trọng tâm từ các nhân vật quen thuộc (như Tôn Ngộ Không hay Đường Tăng) sang những gương mặt dưới đáy xã hội, phản chiếu trào lưu “đặt người thường làm trung tâm” hiện nay, qua đó khéo léo bóc tách tâm tư xã hội đương đại từ góc nhìn của con người nhỏ bé.

Là một sinh vật hạ cấp trong hệ thống phân cấp của hang động, Tiểu Trư từng dốc lòng để trở thành một tín đồ tận tụy của Đại Vương. Cậu không ngần ngại dùng chính thân mình làm tấm cọ nồi, kỳ chà những chiếc xoong đồng cũ kỹ cho đến khi lông trên lưng rụng sạch. Nhưng rồi, tất cả nỗ lực cuồng nhiệt ấy chỉ đổi lại một sự hư vô, cậu bị chính vị chủ nhân mình hằng tôn thờ truy sát.

Giữa những đổ vỡ, cậu gom góp 3 “nhà tu hành” lởm khởm gồm một cóc, một chồn vàng và một tinh tinh tìm cách rời khỏi núi Lãng Lãng để “đổi vận”. Cuộc hành hương ấy đầy rẫy những tình huống nực cười và trớ trêu, nhưng ẩn sau bề nổi hài hước là những khoảng lặng, hoài nghi và tự vấn về giá trị của cá nhân giữa thế giới rộng lớn. 

Hành trình của bốn “tu sĩ” lạc lối ấy đã chạm đến nỗi lòng của những người trưởng thành. Bởi cũng giống như họ, đám tiểu yêu sống một cuộc đời bị bào mòn bởi thứ áp lực vô hình mang tên “sự ổn định”. Hình ảnh chú heo nhỏ phải làm những việc vặt vãnh, chịu đựng sự mắng nhiếc của cấp trên, và nỗi lo sợ về “KPI” bắt giữ Đường Tăng là một sự ẩn dụ hoàn hảo cho đời sống công sở hiện đại. Khái niệm “Núi Lãng Lãng” đã trở thành từ khóa gây sốt, tượng trưng cho những rào cản, áp lực mà giới trẻ muốn thoát ly nhưng vẫn bị ràng buộc bởi trách nhiệm và tình cảm gia đình. Kết thúc của phim là một lời khẳng định đầy tính nhân bản, rằng dù bạn chỉ là một người vô danh, chỉ cần giữ được trái tim lương thiện, bạn vẫn xứng đáng được trân trọng.  

Ngôn ngữ thẩm mỹ độc bản, đậm sắc phương Đông

Sự trưởng thành của hoạt hình Trung Quốc gắn liền với những bước tiến vượt bậc về công nghệ. Na Tra 2 được ví như một “Thế vận hội của thế giới hoạt hình” khi huy động gần 140 công ty và hơn 4.000 chuyên gia. Với hơn 2.000 cảnh hiệu ứng đặc biệt, bộ phim đã xử lý được những kỹ thuật khó nhằn như mô phỏng chuyển động của các sợi xích quái vật biển hay các trận chiến quy mô lớn tương đương bom tấn Marvel nhưng mang đậm phong vị thần thoại phương Đông.

Bên cạnh CGI, đất nước tỷ dân cũng rất chăm chỉ và nỗ lực khai phá đa dạng loại hình kỹ thuật. Một trong những đỉnh cao kỹ thuật gần đây là “hoạt hình mực hạt” trong phim Thâm Hải. Các nghệ sĩ đã kết hợp phong cách vẽ mực Trung Quốc với công nghệ 3D, tích hợp hàng trăm màu sắc để tạo nên một thế giới dưới nước huyền ảo, mang hơi thở của tranh thủy mặc truyền thống. Trong khi đó, Tiểu yêu quái núi Lãng Lãng lại tiên phong với kỹ thuật nét vẽ chuyển động, kết hợp phong cảnh truyền thống với ánh sáng điện ảnh. La Tiểu Hắc chiến ký 2 vẫn kiên trì với nghệ thuật 2D tỉ mỉ. Với hơn 200.000 khung hình vẽ tay cho 120 phút phim, tác phẩm đạt được sự ấm áp chân thực mà CGI hiếm khi có được.  

Tựu trung, nhìn vào những thành quả cho tới hiện tại, có thể thấy hoạt hình Trung Quốc đang vững bước trên con đường vươn mình ra thế giới, không phải bằng cách trở thành “Pixar thứ hai”, mà bằng cách trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình, rực rỡ với thẩm mỹ phương Đông và sâu sắc với những câu chuyện cảm xúc mang tính phổ quát. Sự trỗi dậy này gieo hy vọng cho các nền điện ảnh đang phát triển khác, trong đó có Việt Nam, rằng chỉ bằng cách dựa trên văn hóa địa phương và không ngừng đổi mới công nghệ, chúng ta mới có thể tạo ra những giá trị thực sự bền vững và có sức lan tỏa rộng khắp. “Núi Lãng Lãng” có thể khó vượt qua, nhưng chỉ cần mỗi “tiểu yêu” đều giữ tâm lương thiện và không ngừng nỗ lực, họ sẽ tìm thấy lối thoát và ánh sáng cho riêng mình.

---

Xem thêm

•Danh sách 11 bộ phim chiếu rạp không nên bỏ lỡ trong tháng 4/2026

•Review phim “Hoppers”: Phim hoạt hình hài hước với ý tưởng độc lạ

•Sự thật ít ai biết về thành công của bom tấn hoạt hình “Lạc Phàm Trần: Hậu Duệ Chức Nữ”

---