Ngay cả khi bạn không muốn theo đuổi con đường viết lách chuyên nghiệp của một nhà văn mà chỉ ước ao được kể một câu chuyện thật sống động để chia sẻ trải nghiệm trên mạng xã hội hoặc truyền cảm hứng cho người khác, ắt hẳn bạn vẫn cần sở hữu một năng lực cơ bản: viết.
Dĩ nhiên, đối với những ai mong muốn trở thành nhà văn thì hành trình viết sẽ “lên thác xuống ghềnh” hơn nhiều, nhất là khi bạn buộc phải sống sót trong thế cạnh tranh nghề nghiệp, không chỉ với các tay viết thiện chiến – vốn dĩ luôn hiện hữu khắp xung quanh bạn – mà còn với các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng “thông minh” hơn.
Đã có AI viết thay, sao ta vẫn phải viết?
Ngày nay, AI dường như đã “càn quét” mọi mặt trận, trong đó có viết lách. Nếu trước đây, người viết phải không ngừng tra cứu tài liệu, vắt óc từng chút để viết ra một đoạn văn, thì nay, với một câu lệnh, AI sẽ viết thay bạn một bài văn vài ngàn chữ, thậm chí là cả một cuốn sách, chỉ cần bạn cung cấp đủ dữ liệu.
Nếu AI tiện lợi và nhanh chóng như vậy, vì sao ta vẫn phải “học viết”?
Câu trả lời rất đơn giản, vì nó có tác động về mặt tinh thần. Như Anne Lamott đã chia sẻ: “Vì viết lách chính là cách chạm đến trái tim. Việc viết và đọc giúp chúng ta cảm thấy bớt cô đơn. Chúng khiến ta cảm nhận cuộc sống sâu sắc hơn và làm ta tư duy cởi mở hơn. Chúng nuôi dưỡng tâm hồn ta”.
Không chỉ vậy, vấn đề còn nằm ở chính sản phẩm mà AI tạo ra: những tài liệu tưởng chỉn chu nhưng đầy lỗ hổng, những câu văn tưởng mượt mà nhưng rỗng tuếch, những cách diễn đạt na ná nhau, cấu trúc lặp đi lặp lại… Dù AI có thông minh đến đâu, nhưng thứ mà nó tạo ra đều thiếu một thứ, ấy là “linh hồn”, và trong lĩnh vực sáng tạo, đây là yếu tố quan trọng nhất.
Đến đây, hẳn sẽ có người hỏi: Nếu như tôi không phải là một người giỏi viết thì sao? Nếu cách viết của tôi lộn xộn, dài dòng, không mượt mà như AI thì sao? Làm sao để viết hay hơn?
Trong bối cảnh như thế, cuốn sách Viết và Sống của tác giả Anne Lamott dường như là một vị cứu tinh cho nghề viết, đặc biệt là những người đang tập tành viết. Bởi những chia sẻ thiết thực về cách viết và cả cách sống của bà – một người viết có 13 đầu sách phi hư cấu và 7 tiểu thuyết – sẽ giúp bạn nắm bắt được “công thức” viết lách một cách chuyên nghiệp nhất có thể. Thậm chí, nếu bạn không phải người hứng thú với việc viết mà chỉ thích sáng tạo nội dung trên mạng xã hội, cuốn sách cũng giúp bạn nắm vững các kỹ thuật kể chuyện sao cho lôi cuốn và kích hoạt đám đông với phong thái riêng biệt.
BÀI LIÊN QUAN
Đừng trông chờ lối tắt, hãy làm “từng con chim một”
Khi Anne Lamott còn nhỏ, anh trai của bà cần phải hoàn thành một bài báo cáo về các loài chim trong thời hạn ba tháng. Vào đêm trước hạn, cậu bé đã bật khóc vì cảm thấy không thể hoàn thành được công việc này thì người bố đã đến và khuyên nhủ: “Cứ viết từng con chim một thôi con trai. Cứ làm từng con một”. Câu chuyện tưởng chừng vụn vặt ấy cũng đã trở thành kim chỉ nam cho bà trong suốt cuộc đời làm nghề, bất kể là viết các bài đánh giá ẩm thực cho tạp chí California hay viết tiểu thuyết hoặc sách phi hư cấu.
Theo như tác giả Anne Lamott chia sẻ, trong các lớp học và hướng dẫn viết của bà, hầu như học viên nào – dù là người bắt đầu viết cho đến những người theo nghề đã lâu – tất cả đều có điểm chung là luôn nôn nóng viết được tác phẩm lớn của đời mình. Dĩ nhiên, chỉ khi ngồi vào bàn viết thì từng người viết mới thấy mình loay hoay đủ đường, không biết phải “khởi hành” từ đâu.
Anne Lamott đã có lời khuyên là chỉ cần tập trung vào các đoạn văn ngắn, thay vì suốt ngày nghĩ đến việc hoàn thành cả một tác phẩm lớn. Thậm chí, E.L.Doctorow, nhà văn người Mỹ, nổi tiếng với các tiểu thuyết lịch sử xuất sắc, cũng từng khuyên rằng: “Viết một quyển tiểu thuyết cũng giống như lái xe vào ban đêm. Bạn chỉ có thể nhìn thấy mọi thứ trong tầm chiếu sáng của đèn pha, nhưng nhờ vậy mà bạn có thể đi đến cuối hành trình“.
Có một sự thật phũ phàng, rằng tất cả các nhà văn (dù nổi tiếng, đang thành công và “ăn khách”) đều có những bản thảo đầu tiên dở tệ. Sau đó họ mới có thể dần dần hoàn thiện chỉn chu các bản thảo kế tiếp, cho đến bản văn trước khi in. Như thế, dù là một người không chuyên, bạn cũng không cần phải xấu hổ với bản thảo đầu tiên dở tệ. Hãy tự tin viết ra mọi thứ mình thấy, mình nghĩ, bằng giọng điệu hình dung riêng của mình. Bởi vì nó sẽ làm nền móng sáng tạo sau này và giúp bạn tạo ra những sản phẩm chỉ riêng bạn có.
Nhà văn Nam Cao từng nói: “Sự cẩu thả trong bất cứ nghề gì cũng là một sự bất lương rồi. Nhưng sự cẩu thả trong văn chương thì thật là đê tiện”. Đừng trông chờ vào những “lối tắt”, đặc biệt là trong lĩnh vực sáng tạo. Việc tạo ra câu chữ bằng AI rất dễ, nhưng để câu chữ của bạn có nội dung, câu chuyện thì không phải là chuyện đơn giản. Sự sáng tạo đòi hỏi cảm xúc, kinh nghiệm, sự thấu hiểu về bối cảnh văn hóa, xã hội và chiều sâu tư tưởng của chính bạn.
BÀI LIÊN QUAN
Mặt khác, việc lạm dụng AI không chỉ dẫn đến một làn sóng “content rác” tràn lan trên mạng mà còn có thể khiến chúng ta đánh mất những kỹ năng cơ bản và quan trọng nhất của con người: khả năng tư duy, học hỏi, phản biện, diễn đạt và tạo ra giá trị…
Bên cạnh những liệt kê thuần về kỹ thuật viết văn, trong Viết và Sống, tác giả Anne Lamott còn dành đôi điều tâm sự về tâm thế của một người viết. Bởi, theo quan điểm tự thân của Anne Lamott, viết lách là học cách chú ý và diễn đạt những gì đang diễn ra. Thậm chí, viết lách liên quan mật thiết đến việc nhìn thấy nỗi đau của người khác và tìm kiếm ý nghĩa trong đó.
Đối với Anne Lamott, hành trình viết cũng chính là hành trình sống, như bà từng chia sẻ: “Khả năng giữ được cái nhìn đơn giản dù đã trải qua nhiều khó khăn trong cuộc sống chính là một món quà, và đó là món quà bạn có thể trao đi… Khi bạn trao đi món quà của mình thông qua việc viết, bạn có thể giúp người đọc trở nên dũng cảm hơn, tốt đẹp hơn và sẵn lòng cởi mở với thế giới một lần nữa. Bạn không cần phải là người lạc quan thì mới làm được điều đó”.
Xem thêm
•[Giới thiệu sách hay] Đôi mắt của Mona: Du hành trong thế giới nghệ thuật
•[Review sách hay] Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian: Huy động ký ức để sống sót
•[ELLE Reads] 10 quyển sách hay và nổi bật nhất tháng 12/2025
Nhóm thực hiện
Ảnh: Tư liệu
