6 kiểu người độc hại bạn nên tránh xa để bảo vệ sức khỏe tinh thần

Điều nguy hiểm là người độc hại không phải lúc nào cũng xuất hiện với vẻ ngoài xấu xa hay hung dữ. Đôi khi họ là người bạn thân, đồng nghiệp, người yêu hay thậm chí là người thân trong gia đình. Họ có thể khiến bạn cảm thấy tội lỗi khi đặt ranh giới, thao túng cảm xúc bằng sự quan tâm dồn dập hoặc liên tục gieo vào bạn cảm giác mình chưa đủ tốt.

Dưới đây là 6 kiểu người độc hại bạn nên tránh xa để bảo vệ sự bình yên từ bên trong và sức khỏe tinh thần của chính mình.

Kiểu 1: Người thường xuyên tiêu cực và than phiền

Dù là chuyện lớn hay nhỏ, họ luôn nhìn mọi thứ bằng ánh mắt bi quan và than phiền không ngừng nghỉ. Từ công việc, cuộc sống, các mối quan hệ cho đến thời tiết hay vận may, dường như chẳng có điều gì khiến họ cảm thấy hài lòng. Khi ở bên kiểu người độc hại này quá lâu, bạn sẽ nhận ra bầu không khí quanh mình lúc nào cũng nặng nề và u ám.

Điều đáng nói là cảm xúc tiêu cực không chỉ dừng lại ở cá nhân họ mà còn có khả năng lây lan sang người khác. Theo các nghiên cứu tâm lý học, hiện tượng lây lan cảm xúc (emotional contagion) cho thấy con người có xu hướng vô thức hấp thụ trạng thái cảm xúc của những người mà họ thường xuyên tiếp xúc. Ban đầu, có thể bạn chỉ nghĩ mình đang lắng nghe họ tâm sự hoặc cố gắng tìm cách giúp họ vượt qua khó khăn. Nhưng theo thời gian, những lời than vãn liên tục ấy bắt đầu ảnh hưởng đến chính tinh thần của bạn: bạn dễ mất động lực hơn, nhìn cuộc sống thông qua lăng kính tiêu cực hơn, trở nên cáu gắt hoặc kiệt sức sau mỗi cuộc trò chuyện.

Kiểu 2: Người thích tạo nên sự hỗn loạn

Cuộc sống của họ dường như luôn xoay quanh những cuộc xung đột và hỗn loạn. Xung quanh họ luôn có những vấn đề độc hại để bàn tán, tranh cãi và kéo người khác vào những cảm xúc tiêu cực không đáng có. Họ có xu hướng truyền tải câu chuyện theo hướng kịch tính hơn, tạo ra hiểu lầm gây chia rẽ, thậm chí vô thức hoặc cố ý đẩy những mâu thuẫn nhỏ trở nên nghiêm trọng hơn chỉ để tạo cảm giác kích thích.

Nhiều chuyên gia tâm lý cho rằng, việc tiếp xúc liên tục với môi trường đầy sự hỗn loạn như thế có thể khiến cơ thể tăng sản sinh cortisol – hormone gây căng thẳng. Khi cortisol duy trì ở mức cao trong thời gian dài, con người dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi tinh thần, cáu gắt và kiệt sức cảm xúc. Đó cũng là lý do vì sao chỉ cần trò chuyện với một người luôn tạo nên sự hỗn loạn, bạn đã cảm thấy nặng nề dù bản thân không trực tiếp liên quan đến vấn đề nào.

Kiểu 3: Người giỏi thao túng tâm lý của người khác

Trong tất cả những kiểu người độc hại, kiểu người thích thao túng cảm xúc thường là kiểu người nguy hiểm nhất, không phải vì họ làm tổn thương bạn quá rõ ràng mà vì họ khiến bạn tổn thương một cách âm thầm và tinh vi. Họ rất giỏi trong việc khiến người khác cảm thấy tội lỗi, nghi ngờ chính bản thân mình hoặc dần quen với việc phải hy sinh cảm xúc để làm hài lòng họ. Theo thời gian, bạn sẽ nhận ra mình đang bị cuốn vào một mối quan hệ mà ở đó cảm xúc luôn bị kiểm soát.

Những người có xu hướng thao túng người khác thường sử dụng nhiều cách rất khó nhận ra. Họ có thể dùng sự im lặng (silent treatment) như một hình thức trừng phạt mỗi khi bạn làm điều gì đó không vừa ý. Họ khiến bạn cảm thấy mình ích kỷ chỉ vì dám từ chối một yêu cầu nào đó. Khi xảy ra mâu thuẫn, họ thường đảo ngược vấn đề để cuối cùng bạn lại là người phải xin lỗi dù bản thân không hoàn toàn sai. Thậm chí, họ còn lợi dụng những điểm yếu cảm xúc, nỗi sợ từ bên trong hoặc sự mềm lòng của bạn để kiểm soát cách bạn suy nghĩ và hành động.

Ngoài ra, những người giỏi thao túng cảm xúc của người khác còn sử dụng các hành vi như gieo cảm giác tội lỗi (guilt-tripping), khiến đối phương dần nghi ngờ về nhận thức và cảm xúc của chính mình (gaslighting) hoặc liên tục đóng vai nạn nhân (victim mentality) để ép người khác làm theo ý mình, giành lấy sự thương hại và quyền kiểm soát trong một mối quan hệ. Điều nguy hiểm là những hành vi này thường diễn ra rất tinh vi, đến mức nhiều người chỉ nhận ra mình đang bị thao túng khi đã thât sự kiệt sức về mặt tinh thần.

Nếu ở cạnh kiểu người độc hại này quá lâu, bạn sẽ dần đánh mất sự tin tưởng vào trực giác của bản thân. Bạn bắt đầu suy nghĩ quá nhiều trước mỗi quyết định, luôn cảm thấy mình cần phải xin lỗi, sợ làm họ thất vọng và mệt mỏi vì phải liên tục giải thích cảm xúc của mình.

Kiểu 4: Người khiến bạn xao nhãng mục tiêu của chính mình

Không phải ai bước vào cuộc đời chúng ta cũng được định sẵn để đồng hành cùng nhau trên cả chặng đường dài. Có những người chỉ xuất hiện như một phần của hành trình và không thật sự cùng chí hướng, giá trị hay mục tiêu sống với bạn. Điều đó không đồng nghĩa với việc họ hoàn toàn là người xấu hay độc hại, đơn giản chỉ là hai con người đang đi về những hướng khác nhau. Tuy nhiên, nếu gắn bó quá lâu với những mối quan hệ thiếu đi sự đồng điệu, bạn rất dễ bị kéo lệch khỏi con đường mà mình thật sự muốn theo đuổi.

Ban đầu, sự khác biệt ấy có thể không quá rõ ràng nhưng theo thời gian, nó dần khiến bạn phân tán năng lượng, xao nhãng khỏi những điều quan trọng và mất đi sự tập trung vào mục tiêu của chính mình. Bạn bắt đầu dành quá nhiều thời gian cho những cuộc trò chuyện mang tính chất xã giao, những thói quen không còn phù hợp hoặc những giá trị không còn giúp bản thân phát triển. Và đôi khi, điều khiến một người chậm trưởng thành không phải vì họ thiếu khả năng, mà vì họ đang ở giữa những mối quan hệ khiến họ dần đánh mất định hướng.

Kiểu 5: Người cố chấp và không muốn thay đổi

Có những người luôn cố chấp không phải vì họ không hiểu vấn đề của mình, mà bởi họ lựa chọn không thay đổi. Họ đã nhiều lần được góp ý, nhận lời khuyên, đối diện với hậu quả từ hành động của bản thân và thậm chí nhận được sự hỗ trợ chân thành từ những người xung quanh. Nhưng rồi sau tất cả, họ vẫn quay về với những thói quen cũ, tiếp tục lặp lại những hành vi khiến chính họ và người khác tổn thương.

Ban đầu, bạn có thể nghĩ rằng chỉ cần kiên nhẫn thêm một chút, giúp đỡ thêm một chút thì họ sẽ thay đổi. Nhưng theo thời gian, sự giúp đỡ ấy dần không còn mang ý nghĩa chữa lành nữa, mà trở thành sự dung túng. Bạn liên tục đứng ra giải quyết hậu quả thay họ, an ủi họ sau cùng một sai lầm cũ hoặc hy vọng họ sẽ khác đi dù chính họ không thật sự muốn cố gắng. Và trong quá trình đó, người kiệt sức đôi khi lại chính là bạn.

Kiểu 6: Người quá phụ thuộc vào người khác

Lòng tin và sự hỗ trợ lẫn nhau là điều cần thiết trong mọi mối quan hệ nhưng có một kiểu người độc hại luôn sống trong trạng thái phụ thuộc quá mức vào người khác, từ cảm xúc, quyết định cho đến trách nhiệm trong cuộc sống của chính mình. Họ luôn cần ai đó giải quyết vấn đề thay mình, cần được trấn an liên tục và khó có thể tự đứng vững nếu không có một người khác bên cạnh dẫn dắt hoặc gánh cảm xúc thay họ.

Ban đầu, bạn có thể cảm thấy mình được tin tưởng hoặc cần thiết trong cuộc đời họ. Nhưng theo thời gian, mối quan hệ ấy dần trở thành một áp lực vô hình. Bạn phải liên tục lắng nghe, giải quyết khủng hoảng, đưa ra quyết định thay họ hoặc gánh trách nhiệm cảm xúc mà đáng lẽ họ cần tự học cách đối diện. Và rồi bạn nhận ra mình không còn đang đồng hành cùng một người trưởng thành, mà giống như đang phải cứu họ khỏi chính cuộc sống của họ mỗi ngày.

Những người quá phụ thuộc vào người khác thường sợ cô đơn, sợ bị bỏ rơi hoặc thiếu khả năng tự điều chỉnh cảm xúc. Vì thế, họ dễ đặt toàn bộ sự ổn định tinh thần của mình lên vai người khác. Điều này khiến mối quan hệ mất đi sự cân bằng: một người liên tục cho đi năng lượng, còn người kia luôn ở trạng thái cần được lấp đầy. Lâu dần, người ở bên cạnh họ rất dễ cảm thấy kiệt sức, áp lực và đánh mất không gian riêng của bản thân.

---

Xem thêm

•12 cách ứng phó tinh tế với đồng nghiệp độc hại nơi công sở

•8 dấu hiệu của một tình bạn độc hại bạn cần buông bỏ

•Dấu hiệu của tích cực độc hại và cách vượt qua

---