Có một điều lạ trong tình yêu mà không ít người từng nếm trải: thứ ta tìm kiếm bấy lâu là một người khiến mình bình yên, một mối quan hệ không còn những đêm đoán xem đối phương đang nghĩ gì, không còn cảm giác chông chênh chẳng biết ngày mai mình có còn được yêu. Rồi khi điều đó đến thật, sự ổn định ấy lại khiến ta hoang mang. Không còn hồi hộp, không còn những con sóng cảm xúc dâng trào, ta bắt đầu tự hỏi: phải chăng mình đã hết yêu? Trên thực tế, cảm giác chán trong một mối quan hệ lành mạnh hiếm khi là dấu chấm hết. Nó thường là điểm giao nhau giữa cách bộ não vận hành và cách ta được “lập trình” để hiểu thế nào là tình yêu. Hãy cùng ELLE tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
Khi sự bình yên bị nhầm thành hết yêu
Giai đoạn đầu của một mối tình thường gắn liền với sự bất định thú vị: ta không chắc người kia có thích mình không, mỗi tin nhắn đến đều là một lần thấp thỏm, tim đập nhanh, mỗi lần gặp nhau đều như một sự kiện đặc biệt khiến ta mong chờ đến mất ngủ. Chính sự thiếu chắc chắn đó tạo ra cường độ cảm xúc mà ta hay gọi là rung động.
Khi mối quan hệ dần đi vào ổn định, biến số ấy biến mất. Ta biết rõ người kia vẫn ở đó, biết mình yêu và được yêu, biết ngày mai mối quan hệ sẽ vẫn như hôm nay. Sự yên tâm này với một số người, lại bị bộ não diễn giải thành tẻ nhạt. Vấn đề là ta thường lấy cường độ cảm xúc làm thước đo cho tình yêu, trong khi sự gắn kết trong tình yêu đến từ nhiều yếu tố, không chỉ từ cảm giác nồng nhiệt khó nắm bắt thuở ban đầu.
BÀI LIÊN QUAN
Giai đoạn đầu mãnh liệt không hẳn vì “đúng người”
Cảm giác say đắm trong những tuần đầu bước vào một mối tình thực ra phần lớn đến từ phản ứng hóa học bên trong cơ thể. Khi yêu, não bộ tiết ra dồn dập các chất tạo hưng phấn và khao khát, những chất dẫn truyền khiến tim đập nhanh, hưng phấn lâng lâng, đồng thời lượng serotonin (chất giúp ta thấy ổn định, thư thái) lại giảm xuống. Đó là lý do ta mất ngủ và không thể ngừng nghĩ về một người. Trạng thái mê đắm đến mức gần như ám ảnh này trong tâm lý học được gọi là limerence.
Điều quan trọng là cường độ ấy được thiết kế để phai dần theo thời gian bước vào mối quan hệ. Giai đoạn “trăng mật” về mặt sinh học thường chỉ kéo dài từ vài tháng đến khoảng hai năm, đủ để hai người đến gần nhau và hiểu hơn về đối phương. Vì vậy, khi cảm giác bồn chồn ban đầu lắng xuống, đó không phải bằng chứng rằng ta chọn nhầm người, mà chỉ là cơ thể đang trở về trạng thái cân bằng.
Khi hệ thần kinh đã quen với drama
Với những ai lớn lên trong môi trường tình cảm bất ổn, hoặc từng trải qua các mối quan hệ lúc nóng lúc lạnh, hệ thần kinh có thể đã quen liên kết tình yêu với sự thấp thỏm. Trong tâm lý học, kiểu phản hồi không đều đặn, lúc được đáp lại nồng nhiệt, lúc bị phớt lờ, được gọi là củng cố gián đoạn (intermittent reinforcement), và đây là một trong những cơ chế tạo ra sự gắn bó mạnh và dai dẳng nhất.
Hệ quả là đôi lúc ta vô thức nhầm cảm giác lo âu với rung động, nhầm adrenaline với tình yêu thực sự. Khi gặp một người ổn định, đối xử nhất quán và không tạo ra bất kỳ kịch tính nào, hệ thần kinh quen với “sóng gió” sẽ không nhận được liều kích thích mà nó từng phụ thuộc. Cảm giác trống vắng ấy dễ bị gắn nhãn là “chán”, trong khi thực chất đó là dấu hiệu của một mối quan hệ đang lành mạnh hơn những gì ta từng biết. Đôi khi, sự bình yên khiến ta khó chịu không phải vì nó nhàm, mà vì ta chưa từng được học cách an toàn trong mối quan hệ.
“Chán” hay tình yêu đang chuyển hóa?
Các nhà tâm lý học thường phân biệt giữa tình yêu say đắm (passionate love), đặc trưng bởi khao khát và cảm xúc mãnh liệt, và tình yêu đồng hành (companionate love), gắn với sự thân mật, tin tưởng và cam kết lâu dài. Một mối quan hệ trưởng thành không phải là nơi tình yêu say đắm biến mất, mà là nơi nó nhường chỗ dần cho một dạng kết nối sâu và bền hơn.
Bên cạnh đó là hiện tượng thích nghi khoái lạc (hedonic adaptation): con người có xu hướng quen với những cảm xúc tiêu cực hay tích cực và dần thôi cảm nhận chúng mạnh mẽ như ban đầu, khiến ta phai nhạt cảm giác mãnh liệt với điều đó dù đó là một công việc mơ ước hay một người bạn đời tử tế. Sự quen này không có nghĩa là điều tốt đẹp đã mất giá trị, chỉ là ta ngừng chú ý đến nó.
Trong tâm lý tình yêu còn tồn tại một mâu thuẫn thú vị: cảm giác an toàn và ham muốn đôi khi trái ngược nhau. Sự gần gũi, thân thuộc nuôi dưỡng tình yêu, nhưng ham muốn lại cần một chút khoảng cách, mới mẻ và bí ẩn. Khi hai người trở nên quá quen thuộc, ngọn lửa đam mê có thể dịu đi, không phải vì hết yêu mà vì cảm giác không còn gì để khám phá ở đối phương.
BÀI LIÊN QUAN
Làm thế nào để nuôi dưỡng rung động trong mối quan hệ?
Hiểu được gốc rễ của cảm giác chán là bước đầu, nhưng để một mối quan hệ lành mạnh không trở nên trì trệ và phai nhạt thật sự vẫn cần sự chủ động vun đắp từ cả hai phía.
Phân biệt “chán” với vấn đề thật sự
Không phải mọi cảm giác nhạt nhòa đều vô hại. Điều cần làm khi xuất hiện cảm giác này là tự hỏi: ta chán vì thiếu kịch tính, hay vì thiếu sự tôn trọng, sẻ chia, đồng điệu về giá trị sống? Nếu đó là sự bình yên đi kèm với cảm giác được tôn trọng và an toàn, nhiều khả năng ta chỉ đang làm quen với một dạng tình yêu trưởng thành hơn. Nhưng nếu sự nhạt nhòa đi cùng với việc không còn được lắng nghe, không còn chia sẻ hay tổn thương âm ỉ, đó lại là tín hiệu khác cần được nhìn nhận và xem xét.
Cùng nhau tạo ra điều mới mẻ
Nhiều nghiên cứu tâm lý học cho thấy các cặp đôi cùng trải nghiệm những hoạt động mới lạ và có chút thử thách thường cảm thấy hài lòng và gần gũi hơn. Một chuyến đi đến nơi cả hai chưa từng đặt chân, một lớp học khiêu vũ, một dự án chung… có thể tái kích hoạt cảm giác hứng khởi mà não bộ vốn gắn với giai đoạn đầu. Sự mới mẻ không nhất thiết phải đến từ một người mới, nó có thể đến từ những trải nghiệm mới cùng một người quen thuộc.
Giữ lại một khoảng riêng
Một chút khoảng cách đôi khi có thể làm sống lại ham muốn trong mối quan hệ lành mạnh. Duy trì đời sống, sở thích và những mối quan hệ riêng không phải là tách rời, mà là cách giữ cho mỗi người vẫn là một cá thể độc lập, thú vị trong mắt người kia. Đôi khi, nhìn người mình yêu say sưa làm điều họ đam mê, toả sáng trong không gian riêng của họ, lại khơi dậy đúng cảm giác rung động mà ta tưởng đã ngủ quên.
Học cách “thấy” lại đối phương
Ở quá lâu trong một mối quan hệ bình yên và ổn định có thể khiến ta chưa nhận ra những điều quý giá ở ngay bên cạnh, hoặc chưa thể hiện đủ để bày tỏ sự nâng niu nó. Việc chủ động bày tỏ lòng biết ơn, ghi nhận những điều nhỏ nhặt người kia làm cho mình, hay đơn giản là dành cho nhau sự chú ý trọn vẹn thay vì sự hiện diện hời hợt, có thể kéo ta ra khỏi trạng thái “quen đến mức vô hình”. Tình yêu trong một không gian an toàn không tự duy trì rung động mà nó cần được ta lựa chọn nuôi dưỡng mỗi ngày.
Cảm giác chán trong một mối quan hệ lành mạnh, suy cho cùng, thường không phải là dấu hiệu của tình yêu đã phai nhạt, mà là lời nhắc ta nhìn lại định nghĩa của chính mình về tình yêu. Khi không còn những cơn sóng cảm xúc để bám víu, ta buộc phải học một điều khó hơn là yêu một người trong sự tỉnh táo, an yên và bền bỉ. Và có lẽ, đó mới là phiên bản trưởng thành nhất của tình yêu.
Xem thêm
•11 dấu hiệu cho thấy ai đó thực sự yêu bạn
•Nỗi sợ bị phản bội: Tại sao yêu là chấp nhận rủi ro bị tổn thương?
•5 ngôn ngữ xin lỗi trong tình yêu, bạn thuộc kiểu nào?
Nhóm thực hiện
Bài: Lan Vy
