Giữa những bản tin về chiến sự, những chuyến bay bị hủy và các thành phố cổ bị tàn phá, ngành du lịch toàn cầu đang bước vào một giai đoạn đầy bấp bênh. Trong một thế giới mà xung đột không còn nằm ở ranh giới địa lý xa xôi mà tác động trực tiếp đến đời sống, kinh tế và văn hóa toàn cầu, mỗi hành trình dịch chuyển giờ đây cũng phản chiếu trạng thái dễ tổn thương của thời đại. Chiến tranh đang đặt ra câu hỏi lớn về cách nhân loại bảo vệ ký ức, bản sắc và nhu cầu kết nối của chính mình.
|
NỘI DUNG CHÍNH Hàng không toàn cầu chao đảo vì chiến sự: Xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn các trung tâm trung chuyển như Dubai, Doha, Abu Dhabi, khiến hàng nghìn chuyến bay bị hủy, đường bay dài hơn và giá vé leo thang. Tâm lý du lịch thay đổi: Điểm đến an toàn nay được đo bằng bản đồ xung đột và hành lang bay, trong khi một thế hệ du khách mới tìm đến chiều sâu văn hóa thay vì điểm check-in. Di sản là nạn nhân thầm lặng: Từ Cung điện Golestan, nhà thờ Al Omari đến Palmyra hay Ayutthaya, mỗi công trình sụp đổ là một mảnh ký ức chung của nhân loại bị xóa đi. |
Những chuyến bay vòng qua chiến sự
Có một nghịch lý đang diễn ra trong ngành du lịch toàn cầu: con người chưa bao giờ khao khát dịch chuyển mạnh mẽ như sau đại dịch, nhưng cũng chưa bao giờ phải đối diện với nhiều bất ổn địa chính trị như hiện nay. Từ Trung Đông đến Đông Âu, từ Gaza đến Lebanon, các điểm nóng xung đột không chỉ làm thay đổi bản đồ an ninh quốc tế mà còn tác động trực tiếp đến cách con người du lịch, lựa chọn điểm đến và cảm nhận về thế giới.
Trong nhiều năm, du lịch từng được xem là biểu tượng của tự do hậu toàn cầu hóa, nơi khái niệm về những chuyến bay xuyên lục địa trở nên quen thuộc, hình ảnh các thành phố quốc tế vận hành như những “trạm trung chuyển văn hóa” không ngủ. Nhưng chỉ trong vài tháng gần đây, những cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị không người lái tại Trung Đông đã khiến các trung tâm hàng không chiến lược như Dubai, Doha hay Abu Dhabi rơi vào tình trạng gián đoạn và chịu ảnh hưởng nghiêm trọng. Hàng nghìn chuyến bay bị hủy, nhiều không phận đóng cửa, các hãng hàng không buộc phải thay đổi lộ trình để tránh khu vực xung đột.
Điều đó khiến những hành trình vốn được xem là bình thường như từ châu Á sang châu Âu, hay từ Úc sang Mỹ bỗng nhiên trở nên dài hơn, đắt đỏ hơn và nhiều bất định hơn. Các chuyên gia hàng không cho rằng đây là cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất của ngành kể từ sau COVID-19. Giá nhiên liệu leo thang kéo theo giá vé tăng mạnh, trong khi ngành du lịch Trung Đông được dự báo thiệt hại hàng trăm triệu USD mỗi ngày.
TÂM LÝ DU LỊCH TRONG MỘT THẾ GIỚI BẤT AN
Nhưng phía sau những con số ấy dường như ẩn chứa một sự thay đổi lớn hơn: tâm lý du lịch toàn cầu đang dịch chuyển. Ngày nay, việc lên kế hoạch cho một kỳ nghỉ không còn đơn thuần là lựa chọn khách sạn đẹp hay điểm check-in hấp dẫn. Người ta bắt đầu chuyển hướng sự quan tâm đến bản đồ xung đột, hành lang bay, nguy cơ leo thang quân sự và cả những khả năng không thể lường trước. Một chuyến đi châu Âu giờ đây có thể bị ảnh hưởng bởi chiến sự ở Iran, một kỳ nghỉ tại Địa Trung Hải có thể bị hủy vì những thay đổi trong an ninh hàng hải. Chính vì thế, các doanh nghiệp lữ hành quốc tế cũng ngày càng thận trọng khi tạm dừng cung cấp dịch vụ du lịch tới những khu vực được xem là có nguy cơ cao.
Rõ ràng, trong bối cảnh hiện tại, du lịch không còn là hành vi tiêu dùng đơn thuần. Nó đã vượt lên trên những gì chúng ta có thể dễ dàng định nghĩa, trở thành một chỉ dấu đầy nhạy cảm, phản ánh trạng thái của thế giới. Có lẽ chưa bao giờ khái niệm “điểm đến an toàn” lại mang nhiều tầng nghĩa như hiện nay. Du khách hiện đại không chỉ tìm kiếm vẻ đẹp hay trải nghiệm, mà còn tìm kiếm cảm giác an toàn về chính trị, xã hội và tinh thần. Sau đại dịch, thế giới từng hy vọng vào một thời kỳ phục hồi và mở cửa mạnh mẽ. Nhưng giờ đây, tiếc thay, có lẽ mọi người phải chấp nhận một sự thật rằng chúng ta đang bước vào một giai đoạn mà bất ổn trở thành trạng thái thường trực.
Thêm một điều đáng chú ý là các xung đột hiện đại không còn nằm tách biệt trong biên giới của một quốc gia. Chúng tạo ra hiệu ứng domino trên toàn bộ mạng lưới toàn cầu: kinh tế, vận tải, năng lượng, văn hóa và cả tâm lý xã hội. Khi eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu khí toàn cầu, trở thành điểm nóng quân sự, giá dầu tăng lập tức tác động đến chi phí di chuyển ở mọi nơi. Một cuộc không kích ở Tehran có thể khiến vé máy bay tại Bangkok hay Paris tăng giá chỉ sau vài ngày, không còn là điều bất ngờ!
Thật không quá khi nhìn nhận rằng du lịch đang trở thành ngành công nghiệp phản ứng nhanh nhất với bất ổn thế giới. Tuy nhiên, trong nghịch cảnh ấy, người ta cũng nhìn thấy một thay đổi thú vị trong tư duy dịch chuyển của thế hệ trẻ. Thay vì chạy theo những điểm đến nổi tiếng và được biết đến rộng rãi trên truyền thông, nhiều du khách bắt đầu quan tâm hơn đến chiều sâu văn hóa, lịch sử và bối cảnh xã hội ở nơi họ đặt chân đến.
Những chuyến đi không chỉ để nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn đơn thuần, mà đôi khi còn để hiểu thực tại rõ hơn. Từ đây, một thế hệ du khách mới đã và đang xuất hiện ngày một nhiều hơn, những người nhận ra rằng mỗi điểm đến đều mang theo ký ức, mỗi di tích đều chứa đựng lịch sử, và mỗi hành trình đều gắn bó với những biến động lớn hơn của thế giới.
Khi di sản trở thành nạn nhân thầm lặng của chiến tranh
Nếu chiến tranh làm gián đoạn những chuyến đi của hiện tại, thì đáng tiếc hơn, nó cũng đồng thời phá hủy ký ức của quá khứ.
Trong mọi cuộc xung đột lớn, con người luôn là nạn nhân đầu tiên. Nhưng sau những mất mát nhân mạng, còn có một tổn thất khác âm thầm và gây đau đớn lâu dài: sự biến mất của các di sản văn hóa và lịch sử. Những cung điện, đền đài, bảo tàng hay khu phố cổ, những nơi vốn lưu giữ ký ức tập thể của một nền văn minh, thường trở thành nạn nhân thầm lặng giữa khói lửa chiến tranh.
Những hình ảnh gần đây từ Iran đã khiến cộng đồng quốc tế chấn động khi Cung điện Golestan ở Tehran, một Di sản Thế giới UNESCO, bị hư hại bởi sóng xung kích từ các cuộc không kích. Với người Iran, Golestan không chỉ là một công trình kiến trúc cổ kính, mà còn là biểu tượng của lịch sử Ba Tư, nơi lưu giữ những dấu mốc quan trọng của nhiều triều đại và cũng là không gian văn hóa gắn liền với bản sắc dân tộc.
Nhưng Iran không phải trường hợp duy nhất. Tại Gaza, nhiều di tích lịch sử đã bị phá hủy nghiêm trọng trong xung đột Israel – Hamas. Nhà thờ Hồi giáo Al Omari, hơn 1.400 năm tuổi, gần như chỉ còn lại phần tháp. Những khu phố cổ, chợ truyền thống và công trình hàng trăm năm tuổi từng là linh hồn văn hóa của thành phố xinh đẹp này giờ chỉ còn tồn tại qua ảnh chụp và ký ức của người dân địa phương.
Điều đau lòng là các di sản ấy không chỉ thuộc về riêng một quốc gia, chúng là ký ức chung của nhân loại. Tổ chức UNESCO từng nhiều lần cảnh báo rằng tác động lớn nhất của chiến tranh không chỉ nằm ở sự phá hủy vật chất, mà còn ở sự đứt gãy bản sắc văn hóa. Khi một công trình lịch sử biến mất, điều mất đi không đơn thuần là gạch đá hay kiến trúc. Đó là câu chuyện về nguồn gốc, là ký ức chung của nhiều thế hệ, là bằng chứng cho sự tồn tại của cả một nền văn minh.
Lịch sử từng chứng kiến điều đó nhiều lần. Năm 2003, Bảo tàng Quốc gia Iraq ở Baghdad bị cướp phá trong cuộc chiến do Mỹ dẫn đầu. Khoảng 15.000 hiện vật đã biến mất chỉ trong 36 giờ, từ những con dấu hình trụ cổ đại cho đến các tác phẩm có niên đại hàng nghìn năm. Nhiều chuyên gia gọi đây là một trong những hành vi phá hoại văn hóa tồi tệ nhất thời hiện đại. Hay tại Syria, thế giới từng bàng hoàng khi IS phá hủy đền Baalshamin ở Palmyra, một di tích được bảo tồn gần như nguyên vẹn suốt nhiều thế kỷ.
Những đoạn phim ghi lại cảnh tượng cổ bị đập nát, bảo tàng bị san phẳng đã trở thành biểu tượng cho sự cực đoan của chiến tranh hiện đại: không chỉ hủy diệt con người mà còn cố gắng xóa bỏ ký ức văn hóa của họ. Ngay gần chúng ta, ở Đông Nam Á, Ayutthaya của Thái Lan cũng là minh chứng cho việc chiến tranh có thể để lại những vết thương lịch sử kéo dài hàng thế kỷ. Từng là kinh đô hùng mạnh bậc nhất khu vực, Ayutthaya bị quân Miến Điện tàn phá không thương tiếc năm 1767. Ngày nay, những pho tượng Phật mất đầu và các phế tích đổ nát vẫn còn tồn tại như ký ức vật chất của một cuộc chiến đã qua hơn 250 năm.
Từ những ví dụ điển hình trên, chúng ta đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: tại sao di sản văn hóa luôn trở thành mục tiêu trong chiến tranh?
Bởi di sản không chỉ là kiến trúc, nó còn là biểu tượng của căn tính dân tộc. Khi một đền đài bị phá hủy, điều bị nhắm tới không chỉ là công trình vật lý mà còn là niềm tự hào, lịch sử và ký ức tập thể của cả một cộng đồng. Chính vì thế, luật pháp quốc tế đã có nhiều công ước nhằm bảo vệ tài sản văn hóa trong xung đột vũ trang, như Công ước La Hay năm 1954 hay Công ước UNESCO năm 1972 về bảo vệ di sản thế giới. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các cơ chế pháp lý vẫn chưa đủ sức ngăn chặn sự tàn phá trong các cuộc chiến hiện đại.
Dẫu vậy, giữa những đổ nát vẫn tồn tại không ít nỗ lực gìn giữ đầy hy vọng. Nhiều quốc gia hiện bắt đầu số hóa di sản bằng công nghệ 3D, xây dựng bản đồ dữ liệu văn hóa và lập kho lưu trữ kỹ thuật số nhằm bảo tồn ký ức trong trường hợp các công trình vật lý bị phá hủy. Tại Iran, hàng vạn cổ vật đã được sơ tán khẩn cấp tới những kho lưu trữ an toàn để tránh nguy cơ chiến tranh lan rộng. Những hành động ấy cho thấy một nhận thức ngày càng rõ ràng của thế giới: bảo vệ di sản không chỉ là bảo vệ quá khứ, mà còn là bảo vệ tương lai.
Trong thời đại bất ổn, du lịch và văn hóa không còn là những lĩnh vực đứng ngoài chính trị toàn cầu. Ngược lại, chúng phản chiếu trực tiếp trạng thái của thế giới mà chúng ta đang sống. Những sân bay vắng lặng, các thành phố cổ đổ nát hay những bảo tàng đóng cửa đều như đang nhắc nhở mọi người rằng hòa bình chưa bao giờ là điều hiển nhiên.
Có lẽ vì thế, ý nghĩa sâu xa nhất của du lịch hôm nay không còn nằm ở việc “đi được bao xa”, mà ở khả năng khiến con người hiểu rõ hơn giá trị của ký ức, bản sắc và sự tồn tại mong manh của văn minh nhân loại.
|
CÁC CÂU HỎI CHÍNH Chiến tranh ảnh hưởng đến ngành du lịch toàn cầu như thế nào? Vì sao di sản văn hóa thường trở thành mục tiêu trong chiến tranh? Thế giới đang làm gì để bảo vệ di sản trong xung đột vũ trang? |
Xem thêm:
•4 địa điểm du lịch một mình lý tưởng trên thế giới
•Địa điểm du lịch tháng 6: 5 chốn nghỉ dưỡng chữa lành giữa thiên nhiên
•[ELLE City Guide] Cẩm nang du lịch đảo quốc sư tử Singapore
Nhóm thực hiện
Bài: Lê Thúy Quỳnh
Ảnh: Pexels
