|
Nội dung chính: – Ăn uống chánh niệm giúp bạn tập trung vào hiện tại, giảm xao nhãng và kiểm soát hành vi ăn uống tốt hơn. – Ăn uống trực giác khuyến khích lắng nghe tín hiệu đói no và xây dựng mối quan hệ lành mạnh với thực phẩm. – Kết hợp cả hai phương pháp có thể cải thiện sức khỏe tinh thần lẫn thể chất thông qua việc ăn uống có nhận thức và không phán xét. |
Chúng ta không thể tách rời thói quen ăn uống và tinh thần. Những cảm xúc, suy nghĩ, và niềm tin đều có ảnh hưởng đến cách mà bạn chọn thực phẩm. Hai khái niệm ăn uống chánh niệm và theo trực giác thường bị nhầm lẫn với nhau. Dù có một số điểm tương đồng, hai phương pháp này có lịch sử hình thành và cách áp dụng trong thực tế khá khác nhau. Cùng ELLE Việt Nam tìm hiểu hai cách ăn uống này và áp dụng sao cho phù hợp với mục đích của bạn.
Ăn uống chánh niệm là gì?
Dù “mindfulness” hay chánh niệm đang trở thành xu hướng trong những năm gần đây, nhưng nó không phải là khái niệm mới. Những suy nghĩ như không phán xét, kiên nhẫn và sống trong hiện tại có nguồn gốc từ Phật giáo cổ đại. Tuy nhiên, phải đến thế kỷ 20, việc áp dụng những nguyên tắc này vào việc ăn uống mới trở nên phổ biến.
Trong những năm gần đây, ăn uống chánh niệm ngày càng trở nên phổ biến. Tuy nhiên, đây không phải là một chương trình ăn kiêng, và cũng không có một định nghĩa tuyệt đối về nguyên tắc và cách áp dụng. Về bản chất, ăn uống chánh niệm là việc duy trì sự nhận thức ở hiện tại trước, trong và sau khi ăn.
Nguyên tắc của ăn uống chánh niệm
Ăn uống chánh niệm bao gồm việc giảm thiểu các yếu tố gây xao nhãng trong khi ăn, chẳng hạn như tắt TV hoặc để điện thoại ra xa. Nó khuyến khích bạn cảm nhận trọn vẹn hương vị và kết cấu của món ăn, trải nghiệm thực phẩm bằng cả năm giác quan bằng cách ăn chậm và nhai kỹ hơn.
Bạn cũng có thể thực hành việc ăn từng miếng nhỏ hơn hoặc đặt đũa muỗng xuống bàn giữa các lần ăn, chú ý đến cảm nhận no hay đói trong cơ thể khi bạn ăn. Trong bữa ăn hãy nhận diện những cảm xúc hay phản ứng với các món ăn mà không phán xét.
Ngoài ra, hãy thể hiện sự cảm kích trước bữa ăn để nuôi dưỡng lòng biết ơn.
Bằng chứng khoa học
Phương pháp này mang lại một số lợi ích tích cực đã được chứng minh, không chỉ đơn thuần là giúp bạn tận hưởng bữa ăn hơn.
Một hệ thống đánh giá lớn đăng trên tạp chí Eating Behaviors cho thấy những người được luyện tập về chánh niệm có thể giảm tình trạng ăn liên tục và ăn theo cảm xúc. Ngoài ra, một số nghiên cứu khác cũng cho thấy sự liên kết giữa chánh niệm với giảm cân và khả năng kiểm soát tốt hơn bệnh tiểu đường type 2 trên Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics
Ăn uống trực giác là gì?
Trong khi ăn uống chánh niệm áp dụng nguyên tắc chánh niệm vào thưởng thực ẩm thực nói chung, thì ăn uống trực giác là một phương pháp cụ thể hơn. Đây là một chương trình được phát triển vào những năm 1990 bởi hai chuyên gia dinh dưỡng Elyse Resch và Evelyn Tribole. Phương pháp này hướng đến việc giải phóng con người khỏi những quan điểm tiêu cực về thực phẩm và thường là về chính bản thân, với mục tiêu xây dựng thói quen thưởng thức thực phẩm không phán xét.
Phương pháp ăn trực giác khuyến khích bạn ăn dựa trên tín hiệu đói và no của cơ thể, đồng thời nhận biết khi nào bạn đang ăn do cảm xúc. Nó giúp bạn học cách nhận diện cảm giác đói, no và thỏa mãn khi chúng xuất hiện.
10 nguyên tắc cốt lõi của ăn uống theo trực giác
– Từ chối tư duy ăn kiêng
– Tôn trọng cảm giác đói
– Làm hòa với thực phẩm
– Thách thức sự phán xét với món ăn
– Nhận biết cảm giác no
– Cảm nhận sự no nê của bạn
– Đối diện cảm xúc bằng sự tử tế
– Tôn trọng cơ thể
– Vận động để cảm nhận sự khác biệt
– Quan tâm đến sức khỏe thông qua dinh dưỡng nhẹ nhàng
Bằng chứng khoa học
Khác với ăn uống chánh niệm, phương pháp trực giác tập trung vào việc loại bỏ những niềm tin tiêu cực hình thành từ trải nghiệm trước đó hoặc các chế độ ăn kiêng không thực tế.
Việc cho phép bản thân ăn mà không gắn nhãn “tốt” hay “xấu”, cũng như đối diện cảm xúc bằng sự thấu hiểu, giúp bạn thiết lập lại mối quan hệ lành mạnh với thực phẩm. Phương pháp này cũng khuyến khích vận động thể chất mang lại niềm vui.
Ăn uống trực giác cũng có liên quan với việc tăng lòng tự trọng, giảm rối loạn ăn uống, lo âu về hình thể và giảm căng thẳng tâm lý. Dù giảm cân không phải là mục tiêu của phương pháp này, nhiều nghiên cứu cho thấy nó có thể liên quan đến chỉ số BMI thấp hơn theo nghiên cứu đăng trên International Journal of Eating Disorders năm 2021.
Tuy nhiên, chính những người sáng lập phương pháp này cũng khẳng định rằng mục tiêu không phải là giảm cân, mà là cải thiện mối quan hệ với thực phẩm để đạt được sự tự do và giảm cảm giác tội lỗi.
Sự giao thoa giữa ăn uống chánh niệm và theo trực giác
Hai phương pháp này không loại trừ lẫn nhau. Một số nguyên tắc của ăn uống trực giác có yếu tố chánh niệm, nhưng việc thực hành chánh niệm không đồng nghĩa bạn sẽ tự động áp dụng ăn uống trực giác.
Cả hai đều nhấn mạnh vai trò của trạng thái tinh thần đối với lựa chọn thực phẩm, đồng thời khuyến khích việc lắng nghe cảm giác no và tận hưởng bữa ăn. Chúng cũng giúp giảm căng thẳng khi chọn món ăn theo những cách khác nhau. Ăn uống chánh niệm giúp bạn tập trung vào hiện tại và giảm xao nhãng trong bữa ăn, trong khi trực giác giúp bạn kết nối lại với cơ thể và loại bỏ những suy nghĩ tiêu cực về món ăn.
Nếu bạn muốn cải thiện dinh dưỡng và nhận thức về cách thưởng thức thực phẩm, ăn uống chánh niệm có thể phù hợp hơn. Nếu bạn muốn cải thiện mối quan hệ với đồ ăn và giảm cảm giác tội lỗi, phương pháp trực giác có thể là lựa chọn tốt hơn.
|
– Ăn trực giác có giúp giảm cân hay chỉ tập trung vào cải thiện tâm lý ăn uống? Phương pháp trực giác không đặt mục tiêu giảm cân mà tập trung cải thiện mối quan hệ với thực phẩm và tâm lý ăn uống, tuy nhiên một số nghiên cứu cho thấy phương pháp này có thể gián tiếp hỗ trợ kiểm soát cân nặng và liên quan đến chỉ số BMI thấp hơn. – Những lợi ích khoa học nào chứng minh hiệu quả của ăn uống chánh niệm đối với sức khỏe? Thưởng thức thực phẩm bằng chánh niệm được chứng minh giúp giảm ăn theo cảm xúc, kiểm soát cân nặng tốt hơn, hỗ trợ quản lý bệnh như tiểu đường type 2 và cải thiện mối quan hệ với thực phẩm nhờ tăng nhận thức trong quá trình ăn uống. – Có thể kết hợp ăn uống chánh niệm và trực giác trong cùng một lối sống không? Có, bạn hoàn toàn có thể kết hợp hai phương pháp trong cùng một lối sống vì chúng bổ trợ cho nhau, giúp vừa nâng cao nhận thức khi ăn vừa lắng nghe tín hiệu cơ thể để xây dựng thói quen thưởng thức ẩm thực lành mạnh và bền vững. |
Xem thêm:
•5 thói quen buổi sáng tác động tiêu cực đến não bộ
•Cách uống nước dừa để giữ dáng: Lợi ích và những lưu ý quan trọng
•Thực phẩm nào tốt cho hệ xương khớp của bạn?