Bí quyết để trường thọ có thực sự tồn tại hay không?

NỘI DUNG CHÍNH: – Khi telomere ngắn dần do tuổi tác và stress oxy hóa, tế bào suy giảm khả năng tái tạo, từ đó thúc đẩy quá trình lão hóa. – Chống oxy hóa thông qua dinh dưỡng, lối sống lành mạnh… và một số hoạt chất như NAC hay tiền chất NAD+ có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe tế bào và quá trình lão hóa, nhưng không phải “thần dược” kéo dài tuổi thọ. – Nghiên cứu về các cộng đồng sống thọ cho thấy tuổi thọ không chỉ phụ thuộc vào chế độ ăn mà còn gắn với mục đích sống, vận động thường xuyên và các mối quan hệ xã hội bền chặt.

Telomere – Đoạn mã gen bí ẩn

Bí quyết của sự trường thọ nằm trong chính DNA của chúng ta. DNA là mã sinh học lưu trữ toàn bộ thông tin cần thiết cho sự sống. Trong DNA có các đoạn được lặp lại giúp tổ chức cũng như bảo vệ bộ gen và vùng lặp lại quan trọng nhất là telomere – phần DNA lặp lại nằm ở đầu nhiễm sắc thể có chức năng bảo vệ thông tin di truyền trong quá trình phân chia tế bào. Khi còn trẻ, cơ thể vẫn có thể sao chép lại telomere, nhưng khi bạn già đi, telomere dần ngắn lại và khi trở nên quá ngắn, tế bào sẽ mất dần khả năng tái tạo cũng như sửa chữa, đẩy nhanh quá trình lão hóa. Vì vậy, chiếc chìa khóa quan trọng nhất giúp kéo dài tuổi thọ nằm ở việc duy trì telomere.

Gốc tự do và stress oxy hóa

Việc telomere ngắn đi theo thời gian là điều không tránh khỏi. Đó là quá trình tự nhiên của đồng hồ sinh học con người. Thế nhưng các tác động trong cuộc sống cũng ảnh hưởng tới telomere dẫn đến quá trình lão hóa nhanh. Gốc tự do (free radicals), là những phân tử không ổn định tạo ra trong quá trình trao đổi chất cũng như yếu tố ngoại vi (ô nhiễm, tia UV, căng thẳng trong cuộc sống). Phân tử tự do chỉ có một electron đơn lẻ chưa ghép cặp, nên chúng sẽ “giật” electron từ các phân tử khỏe mạnh trong cơ thể, từ đó dẫn tới tổn thương tế bào, thậm chí DNA. Khi một phân tử bị “giật” mất một electron, nó trở thành gốc tự do mới và tạo nên một phản ứng dây chuyền gây hại cho sức khỏe. Điều này có thể gây đứt gãy chuỗi DNA hoặc làm thay đổi cấu trúc của thông tin di truyền.

Cơ thể của chúng ta luôn tạo ra gốc tự do vì đó là quá trình sống và chúng ta có thể chống lại các gốc tự do ở một mức độ nhất định, đó là cơ chế chống oxy hóa tự nhiên. Tuy nhiên, khi cơ thể không thể kịp thời sửa chữa các tổn thương này, hoặc hệ thống chống oxy hóa bị suy yếu sẽ tạo nên trạng thái mất cân bằng gọi là stress oxy hóa (oxidative stress). Telomere có cấu trúc lặp lại và nhạy cảm, chúng rất dễ bị tổn thương bởi quá trình oxy hóa. Sự thương tổn này rút ngắn telomere nhanh hơn, dẫn đến hiện tượng lão hóa sớm.

Thần dược chống oxy hóa

Để hỗ trợ quá trình chống oxy hóa tự nhiên của cơ thể, dinh dưỡng là điều vô cùng quan trọng. Các thực phẩm giàu các chất chống oxy hóa mạnh như vitamin C, E, carotenoid, flavonoid có trong rau xanh, ớt chuông, cà chua, cà rốt, các loại quả họ cam quýt, quả mọng, các loại hạt, đậu, trà xanh, chocolate đen, gừng, nghệ… đều có thể cung cấp electron để ổn định gốc tự do trước khi chúng tấn công tế bào.

Hiện nay trên thị trường đã xuất hiện rất nhiều các loại thực phẩm chức năng được quảng cáo để kéo dài tuổi thọ. Bên cạnh những cái tên quen thuộc như Omega 3, giúp hỗ trợ tim mạch hay Creatine, người bạn thân của các gymmer, ngoài việc duy trì khối lượng cơ còn giúp cải thiện chức năng nhận thức và sức khỏe tế bào, thì NAD+ và NAC là hai cái tên được biết đến nhiều nhất.

NAC (N-Acetylcysteine) là một hợp chất tiền chất của cysteine, giúp tổng hợp glutathione, chất chống oxy mạnh nhất trong cơ thể. Các nghiên cứu trên động vật và nghiên cứu lâm sàng quy mô nhỏ cho thấy NAC cải thiện chức năng ty thể, giảm viêm mãn tính và bảo vệ tế bào khỏi oxy hóa, từ đó hỗ trợ kéo dài tuổi thọ. Trên thị trường các thực phẩm chức năng chứa NAC có cả dạng viên hoặc dạng bột. Hầu hết các loại NAC dạng viên đều có lớp màng bọc để hỗ trợ tiêu hóa cũng như khả năng hấp thu ở ruột. Dạng viên cũng tiện lợi mang đi mỗi ngày, nhưng với người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, dạng bột sẽ dễ tiêu hơn.

Trong khi đó NAD+ là một phần tử thiết yếu trong tế bào sống đóng vai trò quan trọng giúp sửa chữa DNA và điều hòa quá trình trao đổi chất. NAD+ giảm dần theo tuổi tác và dẫn tới suy giảm chức năng tế bào. Một trong những thực phẩm chức năng bạn thường thấy giúp hỗ trợ tăng cường NAD+ là NMN. NMN là một tiền chất của NAD+, và NMN có thể được chuyển hóa thành NAD+ thông qua các phản ứng sinh hóa trong tế bào. Vì vậy bổ sung NMN có khả năng hỗ trợ hoạt động của ty thể, cải thiện khả năng sửa chữa DNA cũng như kích hoạt sirtuin, một họ protein giúp tế bào sửa chữa cùng như duy trì sức khỏe tế bào. Tại châu Á, các thực phẩm chức năng hướng tới kéo dài tuổi thọ thường chứa NMN thay vì NAD+. Trong đó, các loại thuốc đã có mặt rộng rãi trên thị trường từ vài năm trở lại đây. Tại các nước Âu Mỹ, thay vì bổ sung NMN, các thực phẩm chức năng lại chủ yếu bổ xung trực tiếp NAD+ qua 3 định dạng thường thấy là NR, β-NAD+ và Liposomal NAD+.

NR thường có trong các sản phẩm đã qua kiểm nghiệm lâm sàng để chứng minh tác dụng tăng cường NAD+. Còn Liposomal NAD+ là một định dạng mới hơn, tuy chưa có nhiều nghiên cứu bằng NR hay NMN, nhưng chúng có cơ chế bao bọc NAD+ trong các hạt liposome giúp bảo vệ phân tử qua acid dạ dày và tăng cường hấp thu.

Ngoài ra, việc tiêu thụ các chất kích thích, chế độ ăn nhiều đường tinh luyện, đồ siêu chế biến hay đồ nhiều chất béo, đồ chiên rán nhiều sẽ sản sinh lượng lớn gốc tự do, vượt khả năng kiểm soát của cơ thể.

Khi bạn căng thẳng, quá trình stress oxy hóa cũng như tổn thương tế bào diễn ra nhanh hơn, đồng thời đẩy nhanh quá trình lão hóa. Vì vậy, giảm stress là điều vô cùng quan trọng trong việc chống lão hóa cũng như kéo dài tuổi thọ. Giấc ngủ cũng là một yếu tố rất quan trọng vì khi ngủ, cơ thể sẽ tự sửa chữa các DNA tổn thương.

Cuộc sống có mục đích

Quay lại câu hỏi ban đầu, David Attenborough, Dick van Dyke và Patricia Wright, họ còn chung một điều nữa, một điều mà những “centenarian“ khác đều có, đó là một cuộc sống có mục đích. Quốc bảo nước Anh, David Attenborough ở tuổi 100 vẫn tiếp tục đi vòng quanh thế giới để quay các chương trình thế giới động vật và lồng tiếng cho những chương trình khám phá cuộc sống động vật quanh ta. Dick van Dyke vẫn không ngừng ca hát, nhảy múa dù đã 101 tuổi. Patricia Wright sau 3 đời chồng vẫn chăm chỉ hẹn hò, dù khi đó đã 80 vì với bà tình yêu là bí quyết để sống lâu trăm tuổi. Ở Việt Nam, Anh hùng Lao động Vũ Hữu Lê vẫn tiếp tục chế tạo máy móc khi đã 90 tuổi. Việc giữ cho mình một mục đích sống, không dừng lại kể cả khi đã nghỉ hưu, tiếp tục giữ vững trí óc và cơ thể vận động là một bí quyết trường thọ mà các nhà khoa học trên thế giới đã và đang tìm hiểu.

Chúng ta thường nghe nói chế độ ăn uống của khu vực Địa Trung Hải là bí quyết trường sinh? Điều này có hẳn là đúng? Blue Zone (Vùng Xanh), là những khu vực địa lý có tỉ lệ tuổi thọ cao vượt trội. Bên cạnh Sardinia thì Cilento có thể coi là một Vùng Xanh mới của nước Ý. Thậm chí, hội thảo Cilento Initiative on Aging Outcomes (CIAO) còn được tổ chức để khám phá bí quyết trường sinh của Cilento. Những nghiên cứu về Cilento cho thấy, bên cạnh chế độ dinh dưỡng, hoạt động thể chất và mối quan hệ xã hội bền chặt là bí quyết cho sự trường thọ. Những người có độ tuổi trên 90 vẫn có sức khỏe tim mạch tốt, chức năng nhận thức cao và mức độ stress thấp.

Một trong những nghiên cứu tiền đề về bí quyết kéo dài tuổi thọ nằm trong sự gắn kết xã hội chính là “Roseto effect” (hiệu ứng Roseto). Nghiên cứu này được thực hiện năm 1964 ở Roseto, Pennsylvania, Mỹ cho thấy tỉ lệ nhồi máu cơ tim thấp ở một cộng đồng có lượng tiêu thụ chất béo và rượu vang cao nhờ vào mối liên kết xã hội mạnh mẽ trong một cộng đồng nhập cư gắn bó chặt chẽ. Các nhà nghiên cứu tiếp tục so sánh số liệu trong 50 năm và như dự đoán, tỉ lệ mắc các bệnh về tim tăng lên tương đương khi cấu trúc xã hội ngày càng trở nên cá nhân hơn.

Bên cạnh một lối sống lành mạnh, những nghiên cứu khoa học hay thực phẩm chức năng, hãy nhớ rằng, bí quyết trường thọ của Jeanne Calment, người đã sống đến 122 tuổi chính là: luôn luôn giữ nụ cười trên môi.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP: Người trẻ có cần quan tâm đến telomere không? Có. Thói quen sống từ khi còn trẻ như ngủ đủ, ăn uống lành mạnh và hạn chế hút thuốc có thể giúp giảm tốc độ rút ngắn telomere về lâu dài. Stress tâm lý có thật sự khiến cơ thể lão hóa nhanh hơn? Có. Căng thẳng kéo dài làm tăng cortisol và stress oxy hóa, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tế bào và quá trình lão hóa. Thực phẩm chống oxy hóa có thể thay thế thực phẩm chức năng không? Chế độ ăn đa dạng giàu rau củ, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt vẫn là nguồn chất chống oxy hóa được ưu tiên hơn.

XEM THÊM:

4 dấu hiệu thầm lặng cho thấy cơ thể thiếu kẽm và cách bổ sung phù hợp

5 bài tập giảm mỡ bụng nhanh cho mùa du lịch biển

Âm thanh thiên nhiên giúp bạn ngủ ngon như thế nào?