[Review sách hay] “Hãy lái máy cày của mình qua xương những sinh linh chết”: “Bản thảo” của bài văn tế thập loại chúng sinh

Trong tác phẩm Hãy lái máy cày của mình qua xương những sinh linh chết, Olga Tokarczuk không chỉ kể một câu chuyện trinh thám kỳ bí, mà còn đặt con người trước những câu hỏi sâu xa về sự sống, tự nhiên và vị trí mong manh của chúng ta trong thế giới này.  Đây là một cuốn sách hay nên đọc nếu bạn yêu thích thể loại trinh thám và có mối quan tâm đặc biệt dành cho thế giới tự nhiên. 

MỘT CÂU CHUYỆN SIÊU HÌNH

Được Ủy ban văn chương của Viện Hàn lâm Thụy Điển trao giải Nobel Văn chương 2018 vì đã “khắc họa những cuộc hành trình vượt các ranh giới như một dạng thức của sự sống”, trong các tác phẩm nổi tiếng như Bieguni, những người không ngừng chuyển động hay The Book of Jacob, Tokarczuk đã làm nổi bật sự dịch chuyển như một đặc trưng của loài người. Nhưng nếu các tiểu thuyết trên xoáy sâu vào sự di động mang tính vật lý thông qua lịch sử, địa lý nói riêng; không gian, thời gian nói chung; thì Hãy lái máy cày của mình qua xương những sinh linh chết lại là một cuốn sách hay mang tính siêu hình nhiều hơn, khi đặt tâm hồn con người giữa lằn ranh mỏng của sự vĩ cuồng và vẻ tươi đẹp của thế giới này.

Xoay quanh người phụ nữ tên Janina Duszejko, người thường bị xem là “bà cô dở hơi” vì cố ngăn cản những kẻ săn trộm làm hại muông thú, cuốn sách mang màu sắc trinh thám đặc biệt bắt đầu khi một ngày nọ, vùng đất yên tĩnh bỗng dưng ồn ã với chuỗi án mạng liên hoàn. Điều đáng nói là trong hầu hết sự vụ, hiện trường đều có dấu vết của những con thú. Về phần mình, Janina sớm nhận ra tất cả nạn nhân đều cùng thuộc về một nhóm săn bắn, và từ những văn bản cổ đã nghiên cứu được, bà khẳng định đây là sự trả thù của những con vật. Liệu nhận định trên có chính xác, và sự báo thù diễn ra thế nào?

Tokarczuk vốn nổi tiếng với các cách tân nghệ thuật táo bạo trong lối kể chuyện giàu trí tưởng tượng cùng bộ óc bách khoa toàn thư rộng mở. Tuy vậy với tác phẩm này, bà lại chọn phong cách viết giản dị và tuyến tính. Tác giả đã rất thành công trong việc xây dựng tính cách nhân vật, nổi bật là Janina và những người bạn thuần nguyên của mình. Ở đó, ta cảm nhận được đa dạng cảm xúc, vừa sống động vừa tĩnh tại; hài hước, tinh ranh nhưng cũng dũng cảm và đầy kiên trì. Đặc biệt, thể loại trinh thám càng tỏ ra phù hợp với nội dung mà tác giả trao truyền.

LOẠI TRỪ ĐI NHỮNG ẢO TƯỞNG

Nhưng cũng chính từ lớp vỏ trinh thám ấy, câu chuyện đã dần trượt sang một quỹ đạo khác. Xuyên suốt cuốn sách, Tokarczuk không ngừng đưa ta vào trạng thái hoang mang qua sự tăng tiến của các sự kiện và nỗi bất an hiện lên bao trùm. Qua đó, bà khẳng định rằng trong cõi sống này, hết thảy sinh thể đều bình đẳng, trong khi nhân – quả luôn luôn xoay chuyển, không có ngoại trừ, không chứa ngoại lệ. Bằng một thể loại đầy ắp kỳ bí, nhà văn Ba Lan đã cảnh báo những đồng loại thường trực vô cảm bởi tự cho mình ở vị trí trung tâm, rằng ngày nào đó chính bản thân họ cũng sẽ trở thành con mồi. Sự đảo ngược vị thế này đặt độc giả vào cơn choáng váng, khi tước đoạt lợi thế vốn dĩ và thiết lập lại trật tự cổ xưa. Tăng tiến hơn, bà còn tiếp tục hạ cấp con người khi cho thấy chúng ta thực sự nhỏ bé cũng như bất lực trước rất nhiều thứ.

Đơn cử, việc cho Janina đam mê chiêm tinh học, thử thách bản thân trong quá trình chuyển ngữ thơ William Blake không phải không có lý do, bởi qua đó, bà đã làm rõ những hạn chế trần trụi của con người. Đó là sự bất toàn khi dịch là diệt, cũng như số mệnh đã được sắp đặt sẵn với những chòm sao và các hành tinh chiếu mệnh… Ta chợt nhận ra rằng con người vốn dĩ bé nhỏ và mong manh đến nhường nào. Nhưng Tokarczuk không dừng ở đó, bà thậm chí còn triệt tiêu chính những mỏ neo mà con người bám vào để tin bản thân vẫn còn “làm chủ cuộc chơi”. Cao trào của tác phẩm chính là cuộc tranh luận mang tính triết học ở cuối cuốn sách, khi các niềm tin cũng như hệ thống đầy ắp quan liêu bắt đầu sụp đổ.

Bên cạnh đó, dù Janina được dựng xây như một con người đầy đủ phẩm chất khi hiểu rõ vị thế và vai trò của bản thân trong đời sống này, thậm chí thấu thị đến tận cái chết, nhưng cuối cùng, người phụ nữ ấy vẫn có những ám ảnh riêng, khiến cho bản thân không ngừng đau đớn – đó là ký ức cũng như tình yêu giờ đã không còn. Cây viết Ba Lan dường như muốn nhắc nhở chúng ta rằng, con người không bao giờ có thể làm chủ vận mệnh, làm chủ chính mình, nói gì đến làm chủ đời sống.

Bằng sức mạnh văn chương ấn tượng, Hãy lái máy cày của mình qua xương những sinh linh chết có thể nói là bản thảo của bài văn tế thập loại chúng sinh đầy tính cảnh báo, một cuốn sách hay mà thông qua đó, tác giả kêu gọi một sự đổi thay trước khi quá muộn.

---

Xem thêm

•[Review sách hay] “Thần Rừng”: Đứt gãy đớn đau dưới rừng đại ngàn

•[Review sách hay] “Chúng ta đã hiểu lầm chính mình”: Đi tìm bản thể thật 

•[Review sách hay] “Sức mạnh của người thấu cảm”: Hiểu chính mình để làm mới bản thân

---