A24 và công thức phim không quy tắc

A24 được sáng lập bởi ba thành viên vào năm 2012. Họ là những người rời bỏ những vị trí ổn định tại các quỹ đầu tư và hãng phát hành để tạo nên sân chơi mới cho nền điện ảnh thế giới. Đạo diễn Barry Jenkins của Moonlight (một bộ phim thuộc A24) từng chia sẻ: “Khán giả không cần nhớ phim kể về gì, họ chỉ cần nhớ cảm xúc mà bộ phim đã để lại.” Qua hơn một thập kỷ, có lẽ lời bộc bạch đó cũng đã thể hiện rõ kim chỉ nam trong các bộ phim của nhà A24: Yếu tố cảm xúc.

NỘI DUNG CHÍNH A24 không có công thức hình ảnh cố định: Tuy vậy, theo chia sẻ của đạo diễn Barry Jenkins, yếu tố cảm xúc chính là kim chỉ nam xuyên suốt các bộ phim, thay vì một quy tắc hình ảnh thống nhất. Ba ngôn ngữ thị giác trong phim A24: Ánh sáng tự nhiên từ nguồn sáng có thật trong bối cảnh, khung hình cận cảnh và máy quay cầm tay bám theo cảm xúc nhân vật, cùng bảng màu tiết chế phản ánh tâm lý nhân vật, là ba yếu tố cùng tạo nên ngôn ngữ điện ảnh dễ nhận ra của A24. Niềm tin khán giả định hình tương lai của A24: Việc trao quyền sáng tạo cho đạo diễn và sự đầu tư kỹ lưỡng từ giai đoạn tiền sản xuất giúp A24 xây dựng được niềm tin lâu dài với khán giả, từ đó hãng có thể tiếp tục theo đuổi những bộ phim khác biệt mà không cần chạy theo công thức thị trường.

Đương nhiên, mỗi đạo diễn đều mang tới một phong cách riêng cho bộ phim, nhưng nghệ thuật đi sâu vào cảm xúc là điểm khởi đầu giúp ta hiểu vì sao một studio không có quy tắc làm phim rõ ràng vẫn tạo ra được một ngôn ngữ điện ảnh dễ nhận ra như vậy.

Nếu nhìn vào danh sách phim của A24, như Hereditary, Midsommar, The Witch, hay Everything Everywhere All At Once, sẽ khó tìm ra một quy tắc hình ảnh chung tuyệt đối. Nhưng nếu để ý kỹ, A24 thường cho ta thấy một khung hình tĩnh kéo dài, một khoảng không gian âm (negative space) cô lập ai đó giữa căn phòng rộng, một đạo cụ mang nghĩa biểu tượng. Tất cả bộ phim đều có cùng ngôn ngữ thị giác để phục vụ cho cùng mục đích rằng người xem đủ nhạy để tự cảm nhận.

Ánh sáng không cần hoàn hảo

Phần lớn các bộ phim của A24 tránh thứ ánh sáng được dựng sẵn theo kiểu Hollywood truyền thống. Thay vào đó, ánh sáng thường đến từ những nguồn sáng thật như một ngọn nến, một bóng đèn bàn hay ánh nắng lọt qua cửa sổ. Trong Moonlight, nhà quay phim James Laxton dựng những phân đoạn bãi biển bằng ánh hoàng hôn tự nhiên, tạo nên những thước phim với gam xanh dịu. Hoặc với The Witch, Jarin Blaschke gần như chỉ dùng ánh sáng ban ngày và lửa trại, để các căn phòng bên trong sáng tối loang lổ đúng như cách chúng từng được chiếu sáng trong bối cảnh xưa. Điều này góp phần không nhỏ vào việc khơi gợi cảm xúc nhất định cho từng phân cảnh, từng bộ phim.

Cận cảnh và những cú máy cầm tay

Một đặc điểm kỹ thuật làm nên chất A24 là cách máy quay cầm tay được sử dụng để bám theo chuyển động cơ thể và hơi thở của nhân vật. Trong Never Rarely Sometimes Always, nhà quay phim Hélène Louvart giữ khung hình cận sát gương mặt nhân vật chính suốt một cảnh dài, từ chối cắt sang kiểu dựng cảnh đối thoại theo kiểu shot-reverse-shot (đảo cảnh). Điều này nhằm tập trung vào từng hành động nhỏ của diễn viên, một ánh nhìn, hơi thở, khoảng lặng, đều hiện rõ trong mắt khán giả. Hiệu ứng này chính là thứ khiến người xem như nhập vai cùng nhân vật và có được cảm xúc của bộ phim.

Tất nhiên, hiệu ứng này không phải ngẫu nhiên mà là kết quả của một quy trình tiền sản xuất kỹ lưỡng. Trước khi bấm máy, các đoàn phim A24 thường xây dựng lookbook hình ảnh, xác định trước góc máy, sắc độ ánh sáng và bố cục cho từng cảnh, để toàn bộ đoàn làm phim cùng thống nhất một ngôn ngữ hình ảnh.

Màu sắc cũng kể chuyện

Bảng màu trong các phim A24 thường vận hành theo nguyên tắc càng tiết chế càng có lực. Ở Moonlight, màu sắc thay đổi theo ba chương đời của Chiron, từ xanh biển và nắng ấm thời thơ ấu, đến những tông lạnh và kiểm soát hơn khi trưởng thành, mỗi lần chuyển màu là một lần tâm lý nhân vật dịch chuyển. Midsommar chọn hướng ngược lại hoàn toàn, giữ hình ảnh sáng rực, gần như phơi sáng quá mức, biến ánh nắng và màu trắng đồng cỏ thành khởi nguồn của sự bất an thay vì an toàn, vì không có gì có thể ẩn giấu khi mọi thứ đều hiện ra rõ ràng. Còn Hereditary lại để gương mặt nhân vật chìm dần trong bóng tối, một thứ tối tăm khó đoán và ngột ngạt.

Tương lai nào cho A24?

A24 vốn vận hành dựa trên nền tảng đặt trọng tâm vào người làm phim và bộ phim, thay vì vào chính công ty. Quyết định trao quyền kiểm soát sáng tạo cho đạo diễn, để họ tự do theo đuổi tầm nhìn riêng. Chính niềm tin được xây từ nhiều năm chọn lọc và đồng hành cùng những đạo diễn có cá tính là lý do A24 có thể tiếp tục mạo hiểm và tạo nên những bộ phim có phần “niche” mà không cần chiều theo công thức thị trường. Khán giả của A24 đến rạp không đơn thuần vì tên tuổi diễn viên hay một phân cảnh viral, mà vì họ tin tưởng vào gu và phong cách của hãng.

Khi ranh giới giữa phim thương mại và phim nghệ thuật ngày càng mờ đi, A24 đang ở vị trí hiếm có để tiếp tục định hình lại phong cách của mình và khẳng định chỗ đứng trong điện ảnh toàn cầu. Không còn nằm ở việc chạy theo trào lưu hay sản xuất đại trà, mỗi bộ phim A24 luôn là một trải nghiệm cảm xúc mới lạ và khác biệt.

CÁC CÂU HỎI THƯỜNG GẶP Vì sao ánh sáng trong phim A24 thường không giống các bộ phim Hollywood? Vì A24 thường dùng nguồn sáng thật trong bối cảnh như nến, đèn bàn hay ánh nắng, thay vì ánh sáng dựng sẵn, giúp hình ảnh giữ được cảm giác chân thực và gần với tâm lý nhân vật. Phong cách quay cầm tay trong phim A24 có gì khác biệt? Máy quay cầm tay trong phim A24 thường bám theo nhịp thở và chuyển động của nhân vật, thay vì tạo nhịp độ kịch tính như phim hành động, ví dụ rõ nét là cách Hélène Louvart quay Never Rarely Sometimes Always. Màu sắc đóng vai trò gì trong các bộ phim A24? Màu sắc thường được dùng để phản ánh tâm lý nhân vật hoặc không khí câu chuyện, như ba sắc thái màu theo từng giai đoạn cuộc đời Chiron trong Moonlight, hay tông sáng rực gần như phơi sáng quá mức trong Midsommar.

Xem thêm:

•8 bộ phim kinh dị giật gân định hình thương hiệu A24

•Studio A24 và vị thế “người khổng lồ” của điện ảnh Indie

•Điều gì làm nên sức hút của series BEEF từ hãng phim A24?